مذاکره دوم عراقچی - ویتکاف؛ سرنوشت سازترین مذاکره/ ۶ چالش مهم ایران در مذاکره دوم

در مورد برگزاری دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا حرف و حدیث بسیار است. برخی گمان می کنند که این مذاکرات ممکن است اصلا برگزار نشود و آمریکا تلاش دارد با ایجاد فضای دیپلماسی دروغین و وعده و وعید در مورد مذاکرات، نیروهای مسلح ایران را دچار غفلت کرده و ناغافل به ایران حمله کند (اینجا بخوانید). برخی دیگر اما معتقدند دور دوم مذاکرات بدون شک برگزار خواهد شد؛ اگرچه در مورد چگونگی و چند و چون آن بحث فراوان است.

اما معتقدان به برگزاری دور دوم مذاکرات به خوبی می دانند که این مذاکرات تفاوتی جدی با دور اول خواهد داشت و در صورت برگزاری، می تواند آزمونی سخت برای تیم دیپلماسی ایران باشد. این مذاکرات همچنین، می تواند وضعیت آینده ایران را ترسیم کرده و روابط ایران و آمریکا در سال های آتی را مشخص کند.

پرواضح است که دور اول مذاکرات هیچ گاه به جدیت دور دوم و سوم و ... نیست. دور اول مذاکرات چه در زمان کنونی و چه در دوره نخست مذاکرات ویتکاف – عراقچی و چه در زمان مذاکرات «رابرت مالی – باقری» و حتی در زمان مذاکرات «ظریف – جان کری» همواره نوعی معارفه، خوش و بش دوستانه، محفلی برای نشان دادن حسن نیت و البته سنجش طرف مقابل بوده و است. در دور کنونی نیز، عراقچی و ویتکاف وارد مباحثه جدی نشدند و صرفا تلاش کردند دیگری را سنجیده و شرایط را برای تداوم مذاکرات فراهم کنند. شاید به همین علت باشد که المیادین در توصیف دور اول مذاکرات جدید در عمان گفت که مساله اصلی این مذاکرات خود مذاکرات بود نه مفاد و محتوای مذاکره.

با این حال، دور دوم مذاکرات چنین نخواهد بود. در این دور از مذاکرات، دو طرف وارد جدال و چالش شده و تلاش خواهند کرد شروط خود را بر طرف دیگر تحمیل کرده و امتیاز بیشتری بگیرند.

دور دوم مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا از چند جهت چالش زا خواهد بود و تیم دیپلماسی ایران و شخص عباس عراقچی باید شرایط را برای مواجهه با این چالش ها فراهم کند. مهم ترین این چالش ها به این شرح هستند:

الف. محل مذاکره:

عباس عراقچی بعد از برگزاری دور نخست مذاکرات اعلام کرد که هنوز محل دور دوم مذاکره مشخص نیست و ممکن است طرف آمریکایی شرایطی را برای محل برگزاری دور جدید مذاکرات اعلام کند. این یعنی ممکن است دیگر عمان محل مذاکره نباشد. لحن عراقچی نشان می دهد که ممکن است ایران محل جدید مذاکره را بپذیرد. در دور نخست نیز آمریکا اصرار داشت مذاکرات در ترکیه برگزار شود اما طرف ایرانی تاکید کرد که مذاکرات باید در عمان برگزار شود چرا که نگران بود آمریکا از طریق ترکیه تلاش کند بر ایران فشار آورده و تیم دیپلماسی ایران را در تنگنا و معذوریت قرار دهد.

ب. ناظران احتمالی مذاکره:

دور اول مذاکرات قرار بود با حضور کشورهای منطقه به عنوان ناظر، برگزار شود اما ایران این مساله را نپذیرفت و اعلام کرد که تنها از طریق وساطت عمان با طرف آمریکایی مذاکره خواهد کرد. آمریکا این شرط را پذیرفت اما ممکن است در آستانه دور دوم مذاکرات بار دیگر این مساله را مطرح کند. شکی نیست که حضور نمایندگان کشورهای همسایه که غالبا متحد آمریکا هستند، در جلسه مذاکرات می تواند فشار روانی و سیاسی زیادی بر تیم مذاکره کننده ایرانی وارد کند و این مساله می تواند نتیجه مذاکره را تغییر دهد.

ج. مذاکره مستقیم با آمریکا:

عراقچی اعلام کرده که اگر شرایط فراهم شود، مذاکره مستقیم با آمریکا ممکن است. این مساله از جمله مسائلی است که می تواند شرایط را برای بحث بر سر جزئیات فراهم کرده و به اصطلاح، مذاکره را روی غلتک بیندازد. با این حال، این مساله می تواند سبب فشار سیاسی داخلی روی عراقچی شود و به خصوص نوک تیز انتقادات اصولگرایان را به سمت وزیر امور خارجه بکشاند.

د. سرعت مذاکره:

شخص دونالد ترامپ علاقه ای به مذاکرات طولانی مدت ندارد. او دوست دارد سریع به نتیجه برسد و بعید است در صورت تداوم مذاکرات، به آن پایبند باشد. این مساله ای است که ترامپ بارها به آن اشاره کرده و حتی در مورد مذاکرات عمان تاکید کرده بود که بیشتر از یک روز طول نکشد. در مذاکرات قبلی «ویتکاف – عراقچی» نیز مذاکرات بیش از 6 دور طول نکشید و در میانه مذاکرات جدید، فرمان حمله به ایران صادر شد (اینجا بخوانید).

ه. چماق و هویج آمریکا:

یکی از سیاست های مهم ایالات متحده در آستانه مذاکرات، «فشار از بالا و چانه زنی از پایین» است. ارسال تسلیحات فراوان به خاورمیانه، ارسال ناوهای متعدد به آب های نزدیک خلیج فارس، اعلام خروج سریع شهروندان آمریکایی از ایران، ایجاد شایعات متعدد در رابطه با رفت و آمد نیروهای دلتافورس در نزدیکی ایران و ... همه و همه تله هایی هستند برای تحت فشار گذاشتن ایران جهت پذیرش شروط ایالات متحده یا ضعف تیم مذاکره کننده ایران در دور جدید گفتگوها.

ی. چالش های محتوایی:

فارغ از تمام این بحث ها، در محتوا و مفاد مذاکره نیز ان قلت ها و چالش های فراوانی وجود دارد. پیش از این بیان شد که مسائل مورد مناقشه ایران و آمریکا قابل تقسیم به دو دسته است:

الف. مسائل لاینحل و غیرقابل مذاکره (شامل مساله غنی سازی در داخل ایران و مساله موشکی)

ب. مسائل بسیار دشوار اما قابل مذاکره (شامل مساله نیروهای نیابتی و اورانیوم ها) (در این باره اینجا بخوانید).

حل مسائل دسته اول به شدت سخت است؛ به خصوص، مساله موشکی که ایران اعلام کرده حاضر نیست روی آن مذاکره و بحث کند.