مورد ویژه ولنتاین امسال یک قاب سیاه و سفید است

گاهی یک مناسبت، نه با حضورش که با غیبتش معنا پیدا می‌کند. ولنتاین امسال از همان جنس روزهاست. جامعه انگار تصمیم گرفته مکث کند؛ مکثی که نشان می‌دهد حال‌وهوای جمعی، جای دیگری ایستاده و اولویت‌های عاطفی زوج‌های ایرانی، دست‌کم برای یک سال، شکل دیگری به خود گرفته است. این سکوت بیشتر شبیه واکنشی جمعی به شرایطی است که اجازه نمی‌دهد همه‌چیز مثل قبل، با همان قالب‌ها و ساختارها، ادامه پیدا کند.

حتی کمرنگ در فضای غیررسمی

ولنتاین، دست‌کم در یک دهه اخیر، برای بخش بزرگی از جوانان ایرانی فقط یک مناسبت وارداتی نبود. این روز بهانه‌ای بود برای نفس کشیدن در حاشیه‌های تقویم رسمی؛ فرصتی برای ابراز احساسات  و ساختن یک روایت معنادار از عشق. هر سال، حتی اگر رسانه‌های نزدیک به حاکمیت، میلی به دیده‌شدنش نداشتند، فضای غیررسمی کار خودش را می‌کرد. شبکه‌های اجتماعی پر می‌شد از قلب‌های قرمز، متن‌های عاشقانه و شوخی‌هایی که ولنتاین را ایرانیزه می‌کردند. مغازه‌ها هر چند با احتیاط، ویترین‌هایشان را تغییر می‌دادند و این مناسبت، آرام و بی‌سروصدا جای خودش را در زندگی روزمره باز می‌کرد. در واقع  نمودار توجه به ولنتاین، چه در فضای مجازی و چه در خیابان، سال‌به‌سال روندی صعودی داشت.

ویترین‌ها خنثی‌، پست‌ها کم‌شمار

امسال اما این نمودار ناگهان فرو ریخت. نه فقط در اینستاگرام و توییتر، بلکه در سطح شهر هم خبری از آن تب و تاب همیشگی نیست. ویترین‌ها خنثی‌اند، پست‌ها کم‌شمارند و شوخی‌هایی که هر سال به‌طور خودجوش تولید می‌شدند، جایشان را به سکوتی ادامه‌دار داده‌اند. تفاوت امسال در این است که فضای غیررسمی هم دیگر انرژی گذشته را ندارد. انگار جامعه، به‌طور ضمنی، تصمیم گرفته واکنش نشان ندهد؛ یا دست‌کم، واکنشش را به شکلی دیگر بروز دهد.

عکسی که حالا نماد شده

در این خلأ نمادین، ولنتاین برای بسیاری معنایی تازه پیدا کرده. مفهوم عشق از ارتباط‌های دونفره فاصله گرفته و به احساسی جمعی‌تر بدل شده؛ عشق به وطن، عشق به خاطره، عشق به کسانی که دیگر در میان ما نیستند. در شبکه‌های اجتماعی، به‌جای گل و شکلات، تصاویر جان‌باختگان دی‌ماه دست‌به‌دست می‌شود. یکی از این تصاویر (متعلق به متین قربانی)، عکسی سیاه‌وسفید و ساده است؛ دو چهره در آغوش هم، چشم‌هایی بسته و دستی که صورت دیگری را با مهربانی پوشانده است. تصویری که بی‌آنکه توضیحی بخواهد، بار عاطفی سنگینی را منتقل می‌کند و به نمادی از ولنتاین امسال بدل شده است.

ولنتاین امسال، بیش از هر چیز، آیینه‌ای از وضعیت روانی جامعه است. جامعه‌ای که هنوز می‌تواند عشق را بفهمد و بازتولید کند، اما ترجیح می‌دهد آن را در قالب‌های پرزرق‌وبرق نمایش ندهد. شاید این ولنتاین یادآوری آن باشد که در دل این سوگ جمعی، عشق هنوز زنده است، فقط کمی آرام‌تر، عمیق‌تر و بی‌صدا‌تر از همیشه نفس می‌کشد.