آقای اندی عزیز، احتمالا موبایل شما آنتن نمی‌دهد!

 در هفته‌های پس از اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه، فضای عمومی جامعه ایران نه‌تنها در خیابان‌ها و رسانه‌ها، بلکه در عرصه فرهنگ و هنر نیز دستخوش تغییر شد. بسیاری از بازیگران، هنرمندان و ورزشکاران چه در داخل کشور و چه خارج از آن ـ به اشکال مختلف واکنش نشان دادند؛ از انتشار یک استوری ساده گرفته تا خودداری از شادی پس از گل در زمین فوتبال. این کنش‌های نمادین، هرچند کوچک، از سوی افکار عمومی به‌عنوان نشانه‌ای از همدلی با خانواده‌های جان‌باختگان و همراهی با حال‌وهوای عمومی جامعه تلقی شد.

در همین فضا، خبر لغو برخی برنامه‌های هنری خارج از کشور نیز بازتاب گسترده‌ای داشت؛ از جمله اعلام لغو کنسرت‌های نوروزی چهره‌هایی چون معین، ابی و شادمهر عقیلی در ترکیه. این تصمیم‌ها، فارغ از انگیزه‌های پشت‌پرده، از سوی بخشی از جامعه به‌عنوان ادای احترام به خانواده‌های داغدار تعبیر شد. در داخل کشور نیز برخی هنرمندان با وجود محدودیت‌ها هزینه‌هایی پرداختند؛ برای مثال، گفته شد پخش سریال «وحشی» به کارگردانی هومن سیدی با جابه‌جایی زمانی مواجه شده است. در چنین شرایطی، جامعه بیش از هر زمان دیگری رفتار سلبریتی‌ها را زیر ذره‌بین برده و آن‌ها را در ترازوی قضاوت عمومی می‌سنجد.

سکوت مرگبار یک ایرانی فراموشکار

در میان این موج موضع‌گیری‌ها، سکوت اندی با نام اصلی آندرانیک (آندریاس) مددیان توجه بسیاری را جلب کرده است. خواننده‌ای متولد ابهر در استان زنجان و از جامعه ارامنه ایران که سال‌هاست در لس‌آنجلس زندگی می‌کند و بخش مهمی از شهرتش را مدیون مخاطبان فارسی‌زبان است. آثار او، به‌ویژه قطعات شاد و ریتمیک، سال‌هاست در جشن‌ها و مراسم ایرانیان داخل و خارج کشور شنیده می‌شود و بخشی از حافظه جمعی نسل‌های مختلف را شکل داده است.

گل بندر پژمرده شد، ظاهرا فقط ما ایرونی هستیم!

با این حال، طی حدود یک‌ونیم ماه گذشته، او هیچ موضع علنی یا حتی همدلی نمادینی در شبکه‌های اجتماعی منتشر نکرده است. همین سکوت، برای برخی فعالان فرهنگی و کاربران شبکه‌های اجتماعی پرسش‌برانگیز شده؛ به‌ویژه از آن جهت که او خارج از کشور زندگی می‌کند و ظاهراً با محدودیت‌های رسمی داخل ایران مواجه نیست. در نگاه منتقدان، انتظار می‌رفت هنرمندی که بخش عمده اعتبار و سرمایه اجتماعی‌اش را از جامعه ایرانی گرفته، دست‌کم واکنشی نمادین نشان دهد.

شکاف میان تصویر هنری و انتظار اجتماعی

آنچه این سکوت را برجسته‌تر کرده، تصویر وطن‌دوستانه‌ای است که در بخشی از آثار اندی دیده می‌شود. قطعاتی مانند «ما همه ایرانی هستیم» یا «تو گل بندری» که حتی در موزیک‌ویدئوهایشان ارجاع‌هایی به ایران و هویت ملی دیده می‌شود، نوعی تأکید بر پیوند عاطفی با وطن را القا می‌کنند. در چنین بستری، عدم موضع‌گیری در بزنگاهی که بخش‌هایی از جامعه در سوگ و التهاب به‌سر می‌برند، برای برخی هواداران ناهمخوان با آن تصویر هنری جلوه کرده است.

اولین کنسرتت سخت خواهد گذشت!

از سوی دیگر، گمانه‌زنی‌هایی نیز درباره دلایل این سکوت مطرح شده؛ از احتمال ملاحظات اقتصادی و حرفه‌ای گرفته تا پرهیز آگاهانه از ورود به مناقشات سیاسی. با این حال، در فضای کنونی که جامعه ایرانی رفتار چهره‌های مشهور را به‌دقت رصد می‌کند، بی‌طرفی یا سکوت نیز خود به‌عنوان یک «موضع» تعبیر می‌شود. برخی حتی پیش‌بینی می‌کنند نخستین اجرای زنده او پس از عادی‌شدن شرایط، با واکنش متفاوتی از سوی بخشی از مخاطبان روبه‌رو شود. به هر حال شاید هم موبایل آقای اندی آنتن نمی‌دهد و خبر از وقایع اخیر ندارد.