آیا اعراب با ایران وارد جنگ می شوند؟

 جنگ دوم ایران با ائتلاف اسرائیل - آمریکا که موسوم به جنگ رمضان نیز است، عملا منطقه ای شده و دامنه آن به کشورهای کویت، عربستان سعودی، قطر، امارات متحده عربی، بحرین، اردن و همچنین، تاحدی عراق و ترکیه نیز کشیده شده است. 

در رابطه با این جنگ و چگونگی وقوع آن قلم‌فرسایی‌های زیادی شده است. تحلیلگران زیادی در رابطه با علت اخذ این‌ ناکتیک و استراتژی توسط ایران نوشته اند. گروهی این رویکرد را به استراتژی دفاع موزاییکی سپاه نسبت می دهند و گروهی دیگر معتقدند ایران تلاش دارد از طریق ضربه زدن به کشورهای غالبا عرب منطقه، آنها را به سمت فشار بر آمریکا سوق دهد تا ترامپ، هر چه سریع‌تر جنگ را به پایان برساند.

اما این مساله تنها یک وجه از ماجرای جنگ ایران و آمریکا و حمله ایران به پایگاه ها و سفارتخانه های آمریکا در کشورهای منطقه را تبیین می کند. یک وجه مهم و برجسته دیگر که غالبا مغفول می ماند، واکنش این کشورهای غالبا عربی به جنگ منطقه ای و عملیات های برون مرزی ایران است. به راستی این کشورها چه واکنشی نسبت به ایران خواهند داشت؟

 عملیات منطقه ای ایران و ۴ باوری که تغییر داد

در مورد واکنش کشورهای عربی به ایران بحث ها و اما و اگرها بسیار زیاد است. برای درک و فهم واکنش کشورهای عربی به ایران، ابتدا باید به تحولات ژئوپلیتیک منطقه پس از آغاز جنگ منطقه ای پرداخت.

توضیح آنکه، جنگ اخیر، سبب چند تغییر در مخیله و باور سیاسی سران کشورهای منطقه در رابطه با معادلات جهانی و منطقه ای گردیده است‌. مهم ترین این تحولات و تغییرات سیاسی بدین شرح است:

۱. کشورهای منطقه به این درک رسیده اند که آمریکا نه قدرت حمایت از آنها را دارد و نه علاقه ای به این کار دارد. ترامپ توجهی به وضعیت بحرین، قطر، امارات و ... ندارد و همچنان، اصرار به جنگ دارد. این مساله سبب نوعی ناامیدی سیاسی گسترده در جهان عرب شده است و امارات، قطر، عربستان، کویت، قطر و ... به این درک رسیده اند که حامی همیشگی آنها یعنی آمریکا نه یک‌متحد استراتژیک بلکه یک ارباب منطقه‌ای و جهانی است.

۲. کشورهای عربی منطقه به این درک رسیده اند که اقتصاد نفتی‌شان به شدت به مساله امنیت در ایران وابسته بوده و به آن گره خورده است‌. افزایش قیمت نفت و کاهش صادرات آن در روزهای اخیر، معلول جنگ در خلیج فارس و بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران است که آسیب فراوانی به اعراب منطقه زده است.

۳. کشورهای منطقه به این باور رسیده اند که توانایی زیادی در کنترل آسمان و مرزهای خود ندارند و به خصوص نمی توانند اتکای زیادی به عربستان سعودی، به عنوان مهم ترین رکن منطقه ای جهان عرب داشته باشند. این مساله از آسیب پذیری و انفعال عربستان در روزهای اخیر کاملا قابل استنتاج است. 

۴. اعراب متوجه شده اند که با توجه به جایگاه ضعیف سیاسی و نظامی‌شان در منطقه، و به خصوص حمایت مردمشان از ایران (چنانکه در اردن، بحرین و امارات مشاهده شده است) نمی توانند به راحتی وارد ائتلاف با اسرائیل شده و ماجرای پیمان ابراهیم و عادی سازی روابط با رژیم صهیونیستی را پیش ببرند.

۴ واکنش محتمل کشورهای منطقه به جنگ منطقه ای اخیر 

با توجه به این تغییرات ادراکی در جهان عرب و منطقه، می توان چند اقدام و سیاست برای این کشورها در روزهای آتی پیش‌بینی کرد. در واقع، کشورهای منطقه با افزایش و تداوم عملیات های موشکی ایران، چند واکنش محتمل خواهند داشت:

۱. اعطای تام اختیار امنیت نظامی به آمریکا: درخواست از ترامپ برای برعهده گرفتن امنیت کشورهای منطقه با اعطای اختیار تام نظامی به سنتکام و خلع سلاح کامل ارتش های ملی.

۲. ایجاد ائتلاف نظامی علیه ایران: ورود علنی به جنگ با ایران از طریق ایجاد ائتلاف عربی و حملات هوایی به ایران.

۳. ایجاد ائتلاف نظامی عبری - عربی: ورود به جنگ با ایران از طریق ایجاد ائتلاف نظامی با اسرائیل و دریافت کمک به خصوص در زمینه اطلاعاتی و پدافندی از تل آویو و حتی واشنگتن.

۴. واسطه‌گری و تلاش برای پایان جنگ: تلاش برای ایجاد صلح میان ایران و آمریکا و راضی کردن ترامپ به عقب نشینی و ترک مخاصمه

تحقق یکی از حالت های فوق بستگی به شرایط جنگ در روزهای آتی دارد. افزایش عملیات نظامی ایران و افزایش حملات نظامی آن علیه کشورهای منطقه ای، به خصوص حمله به نیروگاه‌ها، فرودگاه‌ها و مناطق حساس سیاسی و اقتصادی آنها، می تواند این کشورها را به رویکرد خصمانه تر مانند مورد ۲ و ۳ سوق دهد. 

از سوی دیگر، افزایش بی محلی آمریکا به مساله امنیت این کشورها و همزمان، افزایش صدمات اقتصادی حاصل از بسته شدن تنگه هرمز و حملات موشکی ایران، می تواند آنها را به سیاست های صلح‌آمیزتر مانند مورد ۴ سوق دهد. روزهای آتی تعیین کننده هستند و معلوم خواهد شد چه سیاستی توسط کشورهای منطقه پی گرفته خواهد شد.