از باران سیاه در تهران تا جاری شدن آب خاکستری در خلیجفارس؛ جنگ چه بلایی سر محیط زیست آورد؟
یک کنشگر و فعال محیطزیست میگوید: متاسفانه ۱۳ منطقه حفاظت شده در اثر بمبارانهای متجاوزین آمریکایی_اسرائیلی آسیب دیده و همچنین بخشی از جزایر مرجانی در خلیجفارس، تنگه هرمز، جزیره هنگام و لارَک آسیب دیدهاند.
جنگ اخیری که آمریکا و اسرائیل در نقاط مختلف ایران به راه انداختند، نه تنها صدمات انسانی بسیاری را به جا گذاشته که خسارات و آسیبهای فراوانی را هم متوجه زیرساختهای کشور از جمله آسیبهای متعدد به محیطزیست کرده است، آسیبهایی که جنگ به محیطزیست و منابع طبیعی ایران وارد کرد باید با جدیت از طرف نهادهای مسئول مورد پیگیری قرار بگیرد و به طور دقیق در جهت رفع آنها برنامهریزی شود. محمد درویش کنشگر و فعال محیطزیست به خبرآنلاین میگوید: «۱۳ منطقه حفاظت شده ما در اثر بمبارانهای متجاوزین آمریکایی_اسرائیلی آسیب دیده است.»
او ادامه میدهد: «بخشی از جزایر مرجانی در خلیجفارس، تنگه هرمز، جزیره هنگام و لارَک هم در جنگ آسیب دیدهاند، جزایر مرجانی جزو ارزشمندترین اکوسیستمهای جهان هستند.»
مشروح گفتگو را در ادامه بخوانید:
*بیش از یک ماه جنگ در نقاط مختلف ایران ادامه داشت، آیا این جنگ آثار تخریبی روی محیط زیست هم داشت؟
حتما، مواد شیمیایی که در اثر حمله به پتروشیمی در آب، خاک و هوا منتشر میشود، نه فقط روی انسانها بلکه روی زیستمندان آبی و خاکی هم میتواند در نقاطی چون سواحل خلیجفارس و همچنین خور موسی در منطقه عمومی ماهشهر، اثرات مخرب ماندگاری بر جای بگذارد.
*در روزهای اول برخی مخازن نفت مورد حمله قرار گرفت، اثر آن انفجارها روی محیط زیست چه بود؟
تخریب مناطق نفت در نقاطی از غرب، شرق و جنوب تهران چندین میلیون تن کربن را وارد جو کرد و باعث شد که ما با پدیده باران سیاه هم روبرو شویم؛ چون بلافاصله از فردای تخریب ما شاهد رخداد بارندگی بودیم و این باران سیاه یا باران اسیدی میتواند منابع آب و خاک ما را هم آلوده کند. البته من هنوز هیچ گزارشی ندیدم که هرزآبهایی که از باران به سمت مخازن سدهای ما در ماملو، لتیان و در امیرکبیر سرازیر شده، چقدر بوده و آیا محاسبه شده یا نه؛ یا آیا توانستهاند با این آلایندگیها مقابله کنند یا نه؛ همینطور هنوز گزارشی از خسارت به حیاتوحش و حیوانات دیگری که ناشی از این باران اسیدی و این تخریبها از بین رفتند هم ندیدم.
از طرفی خود انفجارهای جنگ ذرات کوچک از ۱۰ میکرون و ۲/۵ میکرون فراوانی را در جو منتشر میکند که این ذرات میتواند روی کیفیت سلامت انسان، روی تشدید خطر ابتلا به بیماری سرطان خون اثر داشته باشد که باز هم هنوز ندیدهام در این مورد گزارشی منتشر شده باشد.
*شما اطلاعی از آسیب به مناطق حفاظت شده در طول جنگ دارید؟
متاسفانه ۱۳ منطقه حفاظت شده ما در اثر بمبارانهای متجاوزین آمریکایی_اسرائیلی آسیب دیده و همچنین بخشی از جزایر مرجانی ما در خلیجفارس، تنگه هرمز، جزیره هنگام و لارَک هم آسیب دیدهاند، جزایر مرجانی جزو ارزشمندترین اکوسیستمهای جهان هستند که هنوز میزان تخریب و خسارتی که به این جزایر وارد شده را نمیدانیم.
*به خلیج فارس اشاره کردید، آیا عملیاتهای نظامی آثار منفی در اکوسیستم خلیج فارس داشته؟
بالاخره چندین کشتی در خلیج فارس غرق شده و این کشتیها با خودشان مواد بسیار خطرناکی را حمل میکردند؛ از سوخت گرفته تا مواد شیمیایی و مواد انفجاری، اما از سرنوشت آنها در خلیج فارس و دریای عمان هیچ گزارشی وجود ندارد، درباره مدیریت لاشه این کشتیها و جمعاوری موادی که از آنها به بیرون منتشر شده سوالهای زیادی مطرح است چراکه چندین نفتکش مورد حمله قرار گرفته و محمولهها، مواد و سوخت این نفتکشها وارد خلیجفارس و دریای عمان شده است.
حملاتی که در محیطهای دریایی صورت گرفته، روی اکوسیستم دریایی و موجودات زنده دریایی اثر گذاشته و حمله صورت گرفته به آبشیرینکنها هم ممکن است آب خاکستری بیشتری را وارد خلیجفارس کند، چه در سوی ایران و جزیره قشم و چه در آنسوی خلیج فارس. از طرفی حمله به تاسیسات عسلویه و همچنین متقابل آن یعنی تاسیسات امارات متحده عربی و قطر حتما کیفیت اکوسیستم خلیجفارس را بیش از پیش متاثر کرده و در اینباره نیز هنوز هیچ گزارشی منتشر نشده است.
*شما به آسیب محیط زیستی در طول جنگ در مناطق حفاظت شده، خلیج فارس، آسیب به منابع نفتی در تهران اشاره کردید، بهنظرتان مهمترین بیشترین خسارت به کدامیک وارد شده است؟
به نظرم خلیجفارس و اکوسیستم آن، منابع آبزیان، جزایر مرجانی، بیشترین خسارات محیطزیستی در طول جنگ اخیر را متحمل شدهاند. این موارد میتواند مهمترین بخش خسارت به طبیعت ایران باشد؛ همچنین انفجار مخازن نفت در تهران هم هر چند کوتاهمدت بود اما به شدت اثرگذار بود و بار آلایندگی را به شدت افزایش داد که میتواند در منابع آب و خاک قلمرو استان تهران ماندگار باشد.
یک نکته را هم نباید فراموش کرد، ما میدانیم که انسان بیش از ۶۰ دسیبل آلودگی را نمیتواند تحمل کند و ما در اثر این جنگ با پرتابههایی روبرو بودیم که به یکباره آلودگی بسیار بیشتری از توان انسان و دیگر زیستمندان را ایجاد میکرد و این میتواند اثرات روانی کوتاهمدت و میانمدتی بگذارد. اینکه الان بسیاری از شهروندان وقتی که یک خودروی سنگین از محلهشان عبور میکند یا وقتی که رعد و برق رخ میدهد، توهم این را دارند که حملهای صورت گرفته، همه به دلیل اثرات جنگ اخیر است و نیاز به درمانهای روانی و تراپی دارند و باید مورد توجه قرار بگیرند.
*دستگاههای مسئول در پیگیری تخریبهای زیستمحیطی در جنگ کدامند؟
معاونت انسانی، معاونت دریایی و معاونت طبیعی سازمان حفاظت محیطزیست، هر کدام به سهم خودشان در پیگیری تخریبهای محیطزیستی که در جنگ ایجاد شده است مسئولیت دارند اما ظاهرا سازمان محیطزیست از اینکه خسارت ناشی از تشعشات اتمی را پایش کند منع شده است و این مسئولیت را به خود سازمان انرژی اتمی دادند که در این مورد گزارش بدهد. دستکم روی کاغذ و مطابق اصل ۵۰ قانون اساسی، این سازمان حفاظت محیطزیست است که باید روی همه حوزههای فوق نظارت همهگیر داشته باشد ولی انگار این بخش از مسئولیت را از این سازمان گرفتهاند و نمیتواند در مورد پیگیری خسارتهای ناشی از تشعشعات اتمی پیگیری کند.
در مورد سایر تخریبها و آلودگیهایی که جنگ اخیر در محیطزیست ایجاد کرده است سازمان محیطزیست اختیار تام دارد و همه دستگاههای دیگر را باید به خط کند و از آنها گزارش بخواهد و پایش کند. دستگاههایی مثل منابع طبیعی هم در ذخیرهگاههایی که مثل ذخیرهگاههای جنگلی که اگر در اثر جنگ خسارت دیده باشند، باید گزارش بدهند که مثلا چند اصله درخت در اثر انفجارها از بین رفته یا جنگلها دچار آتشسوزی شدهاند. اما در نهایت این گزارشها باید در گزارش جامعی که سازمان حفاظت از محیطزیست ارائه میدهد، جمعآوری شده و به هیئت دولت و سپس به مراجع بینالمللی ارائه شود.
*راهکارها برای جبران خسارتهای جنگ به محیطزیست چیست؟
دولت ایران باید یک جمعبندی از سایر خسارتهای زیستمحیطی انجام دهد و در نهایت پیشنهادی را به سازمان ملل مطرح کند که در پروتکلهای جنگ خسارت به محیطزیست را دستکم همپای خسارت به ابنیه تاریخی و مراکز ثبت شده میراث فرهنگی جدی بگیرند و تحت هیچ شرایط و به هیچ قیمتی اجازه ندهند این مناطق تحت حفاظت کرهزمین که به دلیل ویژگیهای خاص تنوع زیستی که دارند، آسیب ببینند و در واقع مورد حمایت ویژه قرار بگیرند.(Hot Zone مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان محیطزیست)
به نظر من از نظر پروتکلهای سازمان ملل تخریب و حمله به مناطق حفاظت شده هم باید مشمول همان نگاهی باشد که به تخریب کهن زادبومهای تاریخی و میراث مشترک فرهنگی که در یونسکو ثبت شده باشد و نباید اجازه بدهیم که مناطق حفاظت شده محیطزیست مورد تخطی و تخریب واقع شود؛ چون اینها میراث مشترک بشریت است و این جنگها میتواند به شدت آینده تابآورانه کره زمین را که یک بخشش در ایران است را به خطر بیندازد؛ پس هر چقدر که مسئولین سازمان حفاظت محیطزیست و دولت در ایران، بیشتر در این حوزه تلاش کنند و حتی اگر لازم است از کارشناسان مستقل بینالمللی استفاده کند که گزارشهایشان مورد تایید مجامع بینالمللی است و در نهایت ایران بتواند گزارشهای دقیقتری از عمق خسارتها تهیه کند، این موارد میتواند توجه جهانی را به ابعاد کمتر پیشبینی شده فجایع جنگ جلب کند و هزینه جنگ را برای جنگطلبان افزایش بدهد.
نظر شما