آیا کنگره می‌تواند توافق ایران و ترامپ را رد کند؟

به گزارش  ریسپانسیبل استیت کرفت، هفته گذشته که جزئیات تفاهم‌نامه بین دولت ترامپ و دولت ایران فاش شد، قانونگذاران هر دو حزب اعلام کردند که منتظر بررسی آن هستند. لیندزی گراهام، سناتور تندروی جمهوری‌خواه، که از حامیان جنگ با ایران است، گفت هر توافق هسته‌ای باید برای بررسی و رأی‌گیری به کنگره فرستاده شود و معاون اول رئیس‌جمهور، جی‌دی ونس، باید توافق را در کنگره ارائه کند. برایان شاتس، سناتور دموکرات، نیز تأکید کرد که طبق قانون فدرال، سنا باید در این مورد اظهارنظر کند.

اگرچه درخواست دموکرات‌ها برای تحت فشار قرار دادن ترامپ قابل انتظار است، اما درخواست جمهوری‌خواهان که پیشتر در شروع جنگ کنار کشیده بودند، حالا برای پایان آن نقش رسمی می‌خواهند، جالب توجه است. پیش‌بینی اینکه آیا آنها واقعاً نظرشان اعمال می‌شود دشوار است.

ابزار این بررسی، قانون «بررسی توافق هسته‌ای ایران» است که در دوران مذاکرات اوباما برای توافق ۲۰۱۵ (برجام) تصویب شد. این قانون با زبانی گسترده، رئیس‌جمهور را ملزم به دریافت مجوز فوری برای هر «توافق مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران که شامل ایالات متحده می‌شود» می‌کند و به مدت ۳۰ روز برای بررسی کنگره، رئیس‌جمهور را از لغو تحریم‌های ایران منع می‌کند. تفاهم‌نامه فعلی اگرچه مقدماتی است، اما شامل تکرار تعهد ایران به عدم دستیابی به سلاح هسته‌ای و تعهد مشروط برای لغو تحریم‌هاست.

بر اساس این قانون، رأی‌گیری خودکار نیست و نیاز به ارائه قطعنامهٔ رد توسط اعضا دارد. ونس روز پنجشنبه گفت که فقط بخش‌هایی از توافق نیاز به تأیید دارد و دولت «بسیار مطمئن است که می‌تواند به‌طور موقت تحریم‌ها را بدون مراجعه به کنگره لغو کند». ترامپ نیز گفته که ایده ارسال توافق به کنگره را می‌پسندد.

سیاست در این زمینه پیچیده است: بسیاری از جمهوری‌خواهان از مخالفت آشکار با ترامپ هراس دارند اما با مشروعیت بخشیدن به دیپلماسی با ایران مخالفند. بسیاری از دموکرات‌ها نیز می‌خواهند از دولت انتقاد کنند اما نمی‌خواهند به‌عنوان مخالف راه‌حل صلح‌آمیز دیده شوند. ناظران می‌گویند اظهارات نمایندگان احتمالاً برای تضعیف موفقیت توافق است، اما در عمل، اکثر نمایندگان هر دو حزب ترجیح می‌دهند تا رسیدن به توافقی جامع‌تر، هرگز به این موضوع رأی ندهند. گروه‌های طرفدار اسرائیل مانند آیپک و جینسا نیز کنگره را بهترین مکان برای از بین بردن توافق می‌دانند.

به گفته دیلان ویلیامز از مرکز سیاست بین‌الملل، خطر این است که دموکرات‌ها برای بهره‌برداری سیاسی از کاستی‌های توافق، خطوط قرمزی ایجاد کنند که به فرآیند دیپلماسی آسیب بزند. نمونه‌هایی از این رویکرد دیده شده است. خطر دیگر، تلاش قانونگذاران جنگ‌طلب برای بازگرداندن تحریم‌های لغو شده یا اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران است. رایان کاستلو از شورای ملی ایرانیان آمریکا نگران است که تخریب شدید توافق، اجرای آن را دشوار کرده و زمینه را برای جنگ دوباره فراهم کند.

در سوییس، ونس گفت که ایران اجازه بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را می‌دهد. کلسِی داونپورت از انجمن کنترل تسلیحات معتقد است تضمین بازرسی‌های قوی، راهی مهم برای محافظت از توافق در برابر فروریختن است. اگر دولت نتواند تأیید کند توافق قابل راستی‌آزمایی است، کنگره می‌تواند برای بازگرداندن تحریم‌ها اقدام کند. حتی اگر کنگره موفق نشود، یک مناقشهٔ تلخ می‌تواند پایداری توافق را تضعیف کند.