سناریو دولت برای بنزین چیست؛ با قیمت نجومی مواجه خواهیم شد؟

 با افزایش نگرانی‌ها درباره ناترازی بنزین و رشد مصرف سوخت در کشور و به خصوص، شایعات درباره بنزین 87 هزار تومانی (اینجا بخوانید)، بحث درباره تغییر قیمت، سهمیه‌بندی و شیوه توزیع بنزین، بار دیگر به یکی از موضوعات مهم اقتصادی تبدیل شده است. در شرایطی که دولت از احتمال تغییر در نرخ بنزین غیرسهمیه‌ای سخن گفته، گمانه‌زنی‌ها درباره افزایش قیمت نرخ سوم و حتی اجرای طرح‌های جدید برای مدیریت مصرف افزایش یافته است.

در همین زمینه، در گفت‌وگو با دکتر علیرضا سلطانی، تحلیلگر مسائل اقتصادی، سناریوهای احتمالی دولت برای قیمت بنزین، احتمال رسیدن نرخ سوم به ۱۰ هزار تومان، طرح جیره‌بندی و اختصاص سهمیه به کارت ملی و همچنین راهکارهای کنترل مصرف و جلوگیری از هدررفت بنزین را بررسی کرده‌ایم.

بنزین ۱۰ هزار تومانی؛ سناریویی که دولت به آن نزدیک می‌شود

خبر فوری: سخنگوی دولت اعلام کرده است که در بنزین سهمیه‌ای تغییری در قیمت اعمال نخواهد شد، اما احتمال تغییر قیمت بنزین غیرسهمیه‌ای وجود دارد. با توجه به شرایط موجود چه سناریوهایی برای افزایش قیمت بنزین پیش روی دولت قرار دارد؟ آیا به نظر شما افزایش قیمت بنزین قطعی است و در صورت تحقق، این افزایش چگونه خواهد بود؟

سلطانی: با توجه به شرایطی که بعد از جنگ ۴۰ روزه ایجاد شده، بنا بر اعلام دولت، تغییر در میزان سهمیه و حتی قیمت بنزین امری اجتناب‌ناپذیر است.

در میزان سهمیه، این تغییر صورت گرفته و سهمیه بنزین ۳ هزار تومانی که در کارت‌ها ۷۵ لیتر بود، به ۵۰ لیتر کاهش یافته است. به نظر می‌رسد دولت در افزایش قیمت نرخ سوم، یعنی نرخ ۵ هزار تومانی، مصمم است و این افزایش قیمت احتمالاً در هفته‌های آینده اتفاق خواهد افتاد. بر اساس گمانه‌زنی‌های صورت‌گرفته، این نرخ ممکن است به ۱۰ هزار تومان برسد.

مبنای تعیین این قیمت نیز عرضه بنزین با نرخ سوم، به میزان ۱۰ درصد قیمت فوب خلیج فارس است. این افزایش می‌تواند تا حدی منابع لازم برای واردات بنزین را تأمین کند؛ منابعی که دولت در حال حاضر به‌شدت برای تأمین آن با مشکل مواجه است.

در حال حاضر کشور با کمبود حدود ۲۰ میلیون لیتر بنزین مواجه است که باید وارد شود. هرچند با توجه به محاصره دریایی صورت‌گرفته، حتی با فرض تأمین منابع مالی، امکان واردات از طریق دریا وجود ندارد و ناچار است این واردات از مناطق شمالی صورت گیرد که آن هم با چالش‌های انتقال مواجه است.

جیره‌بندی بنزین؛ گزینه‌ای که همچنان روی میز دولت است

خبر فوری: طرح جیره‌بندی بنزین یا اختصاص سهمیه بنزین به هر کد ملی تا چه اندازه می‌تواند در مدیریت مصرف مؤثر باشد؟ آیا اجرای چنین طرحی می‌تواند به ساماندهی وضعیت مصرف و توزیع بنزین در کشور کمک کند؟

سلطانی: طرح جیره‌بندی بنزین و عدم عرضه بنزین با کارت جایگاه می‌تواند یکی از گزینه‌های دولت برای مدیریت مصرف بنزین باشد. این گزینه در صورتی مطرح می‌شود که دولت امکان افزایش قیمت نرخ سوم را نداشته باشد، یا نتواند کمبود بنزین را وارد کند و یا اینکه تأسیسات پالایشگاهی مجدداً مورد حمله دشمن قرار گیرد. بنابراین، طرح جیره‌بندی یکی از گزینه‌های جدی و فعال دولت در این زمینه است.

چرا مصرف بنزین از ۸۵ میلیون لیتر عبور کرد؟

خبر فوری: دولت به‌جز افزایش قیمت بنزین و تغییر نظام سهمیه‌بندی، چه راهکارهای دیگری برای مدیریت مصرف و جلوگیری از هدررفت بنزین در اختیار دارد؟

 سلطانی :مشکل مصرف بنزین در ایران یک چالش جدی است و حل آن باید در سالهای گذشته به صورت تدریجی مورد توجه قرار می گرفت که سیاستگذاری نادرست، حل آن را به لحاظ اقتصادی، سیاسی و اجتماعی سخت و پرهزینه و طولانی کرده است. مصرف منطقی بنزین در ایران در حال حاضر باید حدود 85 میلیون لیتر در روز باشد که الان حدود 130 میلیون لیتر است. پایین بودن قیمت، مصرف بالای خودروها و قاچاق عامل افزایش مصرف است. حل این چالش ها در کوتاه مدت امکان پذیر نیست. حل این چالش ها نیازمند یک ثبات سیاسی، اعتماد اجتماعی بالا و ثبات اقتصادی است که هیچکدام در حال حاضر وجود ندارد. بنابراین نظام حکمرانی ناچار به توسل به راهکارهایی مانند سه نرخی کردن، جیره بندی و سهمیه بندی است.