ترامپ به‌دنبال راه خروج؛ ایران چگونه دست واشنگتن را می‌بندد؟
با افزایش هزینه‌های سیاسی جنگ با ایران، ترامپ از احتمال حمله‌ای محدود برای اعلام پیروزی و پایان درگیری سخن می‌گوید؛ اما بن‌بست دیپلماسی و تهدیدهای متقابل خطر تشدید بحران را افزایش داده است.
آمریکا اکنون تنها چند روز با احتمال آغاز یک عملیات نظامی فاصله دارد؛ عملیاتی که می‌تواند خسارات زیادی به ایران وارد کند و به حملات تلافی‌جویانه شدید علیه اسرائیل و شماری از کشورهای حاشیه خلیج فارس منجر شود.
به نقل از فرارو؛ حمید رضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بین المللی بحران در مجله تایم نوشت: در پی افزایش هزینه‌های سیاسی جنگ با ایران، دونالد ترامپ اعلام کرده است که پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر حمله‌ای انجام نخواهد داد و پس از آن به درگیری پایان می‌دهد. بااین‌حال، گزارش‌ها از بررسی گزینه‌های تازه حمله مشترک آمریکا و اسرائیل از جمله استفاده از بزرگ‌ترین بمب غیرهسته‌ای آمریکا موسوم به «مادر همه بمب‌ها» حکایت دارند.
تأسیسات هسته‌ای و زیرساخت‌های انرژی ایران از اهداف احتمالی این حملات هستند، هرچند درباره توانایی این بمب برای نفوذ به تأسیسات عمیق زیرزمینی تردید وجود دارد. ترامپ ظاهراً می‌خواهد با حمله‌ای نمایشی، پیروزی اعلام کند و بدون آنکه عقب‌نشینی به نظر برسد، جنگ را پایان دهد. اما این محاسبه ممکن است به درگیری بسیار گسترده‌تر منجر شود.
بن‌بست دیپلماسی و افزایش تنش
هم‌زمان با انتشار گزارش‌های نظامی، حملات دریایی ایران در تنگه هرمز افزایش یافته است. دو کشتی باری متعلق به امارات یعنی «جی‌اف‌اس پراید» و «کیپ دائو» نیز هدف قرار گرفته‌اند. تلاش‌های دیپلماتیک هم به بن‌بست رسیده است. تهران پیشنهاد داده بود درگیری‌ها در همه جبهه‌ها از جمله لبنان متوقف شود؛ آمریکا محاصره دریایی و تحریم‌های نفتی را لغو کند؛ بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران آزاد شود و تنگه هرمز ظرف هفت روز بازگشایی شود. ترامپ این پیشنهاد را رد کرد و خواستار گنجاندن تعهدات هسته‌ای ایران در هر توافق شد؛ موضوعی که تهران بررسی آن را به مرحله‌ای بعد موکول می‌کند.
اهداف واشنگتن و تل‌آویو نیز احتمالاً متفاوت است. ترامپ خواهان پیروزی سریع و چشمگیر است، درحالی‌که اظهارات بنیامین نتانیاهو درباره «تمام کردن کار» می‌تواند نشان‌دهنده اهدافی گسترده‌تر از جمله سرنگونی جمهوری اسلامی باشد.
راهبرد ایران: افزایش هزینه جنگ
در تهران این دیدگاه تقویت شده است که جنگ بعدی باید چنان پرهزینه باشد که هیچ رئیس‌جمهور آینده آمریکا به حمله دوباره فکر نکند. این راهبرد، حملات محدود و پاسخ‌های نمادین را ناکافی می‌داند. مقام‌های ایرانی هشدار داده‌اند حتی حمله‌ای محدود به تأسیسات هسته‌ای از جمله کوه پیک‌اکس در نزدیکی نطنز، می‌تواند با پاسخی گسترده مواجه شود و مانع خروج سریع آمریکا از جنگ شود.
یکی از ابزارهای ایران، تهدید زیرساخت‌های اقتصادی و انرژی منطقه است. محمدباقر قالیباف هشدار داده است که اگر ایران نتواند نفت بفروشد، دیگر کشورهای منطقه نیز نباید انتظار صادرات نفت داشته باشند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، امارات را به همکاری نفتی با فرماندهی مرکزی آمریکا متهم کرده و کابل‌های زیردریایی، مراکز داده و زیرساخت‌های هوش مصنوعی را از اهداف احتمالی دانسته است. قالیباف نیز به دولت‌ها و سرمایه‌گذارانی هشدار داده که به شرکت‌های هوش مصنوعیِ تسهیل‌کننده حملات علیه ایران کمک می‌کنند. طولانی کردن جنگ، رکن دیگر این راهبرد است. مقام‌های نظامی ایران گفته‌اند که بخشی از توان تسلیحاتی کشور برای رویارویی فرسایشی حفظ خواهد شد؛ زیرا به باور آنها، جنگ طولانی نقطه‌ضعف دشمن است.
خطر حمله پیش‌دستانه و گسترش درگیری
مقام‌های ایرانی همچنین احتمال حمله پیش‌دستانه را مطرح کرده‌اند. محمد اکرم‌نیا، سخنگوی ارتش گفته است اگر تهران حمله آمریکا یا اسرائیل را قریب‌الوقوع بداند، ممکن است پیش‌دستی کند. مهدی محمدی، مشاور راهبردی رئیس مجلس، نیز بر ضرورت وارد کردن ضربه‌ای تعیین‌کننده برای تغییر موازنه تأکید کرده است.
تحرکات نظامی آمریکا و اسرائیل از جمله استقرار ناوها و نزدیک شدن هواپیماها به حریم هوایی ایران، خطر محاسبه اشتباه را افزایش می‌دهد. تهران ممکن است این تحرکات را نشانه حمله قریب‌الوقوع تلقی کند و پیش از آغاز حمله، وارد جنگ شود. ایران همچنین هشدار داده است که اگر اسرائیل به آن حمله کند، حتی بدون مشارکت مستقیم آمریکا، نیروها و دارایی‌های آمریکایی در منطقه ممکن است هدف پاسخ قرار گیرند.
دامنه درگیری می‌تواند به خلیج فارس، دریای سرخ و عراق گسترش یابد. حوثی‌های یمن تهدیدهایی علیه کشتیرانی مطرح کرده‌اند و گروه عراقی کتائب سیدالشهدا نیز گفته است در صورت تهدید موجودیت ایران وارد جنگ خواهد شد. تهران برای احتمال عملیات زمینی در داخل کشور نیز آماده می‌شود. فرمانده نیروی زمینی ارتش از استقرار بیش از ۵۰ یگان در امتداد مرزها خبر داده است. هم‌زمان، نیروهای امنیتی ایران عملیاتی علیه گروه‌های مسلح در مناطق جنوب‌شرقی و مرزی انجام داده‌اند تا از گشوده شدن جبهه‌ای داخلی جلوگیری کنند.
از سوی دیگر تلاش میانجی‌ها (قطر و پاکستان) برای شروع دوباره مذاکرات همچنان ادامه دارد.
ژنرال احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان در اولین اظهارات رسمی خود پس از سفر هیات عالی‌رتبه نظامی پاکستان به ریاست عاصم منیر و سپس سفر هیات‌های عضو پیمان دفاعی سه جانبه به تهران، اعلام کرد که ارتش پاکستان نسبت به میانجی‌گری میان ایران و ایالات متحده «خوش‌بینی محتاطانه» دارد.
وی در پاسخ به این پرسش رویترز که آیا سفرهای اخیر به تهران نشانه‌ای مثبت محسوب می‌شوند، گفت: اگر قرار بر وجود نشانه‌های مثبت نبود، چرا فرمانده ارتش باید دو بار به آنجا سفر می‌کرد؟ بنابراین بله، قطعاً.
اکسیوس در این باره نوشت: میانجی‌های قطری روز جمعه بیش از ۱۲ ساعت در تهران مذاکره کردند تا زمینه دستیابی به توافقی برای ازسرگیری مذاکرات مستقیم میان آمریکا و ایران فراهم شود و از آغاز دوباره جنگ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا جلوگیری کنند. این خبر را منابع دیپلماتیک اعلام کرده‌اند.
این رسانه همچنین از سناریوی دیگر آمریکا در صورت شکست جمهوری خواهان در انتخابات پرده برداشت.
آکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت: اگر جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا متحمل شکست سنگینی شوند، احتمال تمایل ترامپ به آغاز یک عملیات نظامی گسترده علیه ایران افزایش می‌یابد.
وی تاکید کرد که بهترین فرصت ایران برای دستیابی به توافق با آمریکا، پیش از برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای است.
در این میان حمره صفوی، کارشناس مسائل بین‌الملل اظهار کرد: من احتمال جنگ در شرایط فعلی را حدود ۶۰ درصد می‌دانم و معتقدم به دلیل ابهام در دستاوردها، ممکن است اصلا جنگ رخ ندهد.
در صورت جنگ مجدد ممکن است ایران این بار ناچار شود سطح بحران را افزایش دهد و تصادعد بحران ایجاد کند تا بازدارندگی حاصل شود.
نظر شما