پس از نتانیاهو چه بر سر اسرائیل و فلسطین میآید؟
کنار رفتن احتمالی نتانیاهو از قدرت لزوماً به معنای تغییر رویکرد اسرائیل در قبال فلسطین نیست؛ پرسش اصلی این است که دولت بعدی تا چه اندازه مسیر سیاسی و سیاستهای فعلی تلآویو را تغییر خواهد داد.
در حالی که رایزنیها برای تشکیل دولت جدید اسرائیل ادامه دارد، گادی آیزنکوت به چهره محوری ائتلاف مخالفان نتانیاهو تبدیل شده است؛ موضوعی که گمانهزنیها درباره آینده قدرت در اسرائیل را افزایش داده، هرچند بسیاری معتقدند تغییر چهرهها بهتنهایی سیاستهای تلآویو را دگرگون نخواهد کرد.
به نقل از شبکه الجزیره، در حالی که مذاکرات پیچیده برای تشکیل دولت جدید اسرائیل ادامه دارد، گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش بهعنوان چهره محوری ائتلاف مخالفان بنیامین نتانیاهو مطرح است. با وجود امیدواری بخشی به پایان یافتن دوره دولت راستگرای نتانیاهو، ترکیب احتمالی ائتلاف جدید و مواضع سران آن درباره فلسطینیها نشان میدهد تغییر دولت لزوماً به معنای تغییر اساسی در سیاستهای اسرائیل در قبال اشغال، شهرکسازی و حقوق فلسطینیان نخواهد بود.
دولت پیشین نتانیاهو با مشارکت چهرههای راست افراطی شکل گرفت و در کنار جنگ ویرانگر غزه پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳، حملات نظامی مکرر به کشورهای منطقه، تضعیف نظارت قضایی و گسترش شهرکسازی غیرقانونی در کرانه باختری را دنبال کرد. در همین دوره، حملات شهرکنشینان به جوامع فلسطینی در کرانه باختری نیز ادامه یافت.
چه جریانهایی ممکن است در دولت آیزنکوت حضور داشته باشند؟
در بلوک مخالفان نتانیاهو، پنج چهره اصلی نقش دارند. گادی آیزنکوت، رهبر حزب «یاشار»، بهطور کلی سیاستمداری میانهرو در ساختار اسرائیل، اما سختگیر در مسائل امنیتی شناخته میشود.
نفتالی بنت و یائیر لاپید، رهبران حزب «بییاحاد»، بهترتیب گرایشهای راستگرا و میانهلیبرال دارند. آویگدور لیبرمن، رهبر حزب «اسرائیل خانه ما»، سیاستمداری سکولار و راستگراست و یائیر گولان، رهبر حزب دموکراتها در جناح چپ این مجموعه قرار میگیرد. این ترکیب از نظر سیاسی ناهمگون است و جمعکردن دیدگاههای متفاوت درباره مسائل داخلی، امنیتی و فلسطین میتواند یکی از چالشهای اصلی تشکیل و اداره دولت احتمالی باشد.
آیزنکوت؛ چهرهای امنیتمحور با مواضع سختگیرانه
مواضع سیاسی آیزنکوت در برخی حوزههای داخلی چندان روشن نیست، اما دیدگاههای امنیتی او با صراحت بیشتری بیان شده است. او از جنگ اسرائیل علیه غزه و حملات نظامی به کشورهای منطقه از جمله جنگ علیه ایران حمایت کرده است. در جنگ غزه، شمار فلسطینیان کشتهشده از ۷۴ هزار و ۶۰۰ نفر فراتر رفته است.
آیزنکوت همچنین از طراحان دکترین «ضاحیه» شناخته میشود؛ راهبردی نظامی که بر استفاده از نیروی گسترده و ویرانگر علیه مناطقی تأکید دارد که حملاتی از آنها علیه اسرائیل انجام میشود. او در سال ۲۰۰۸، پس از تخریب بخشهایی از منطقه ضاحیه در جنوب بیروت در جنگ سال ۲۰۰۶ لبنان، هشدار داده بود که این الگو در هر روستایی که از آن به سوی اسرائیل آتش گشوده شود، تکرار خواهد شد. آیزنکوت در ماه مارس نیز خواستار استفاده دوباره از این دکترین در لبنان شد و گفت این راهبرد بیش از هر زمان دیگری موضوعیت دارد.
در مسئله فلسطین نیز آیزنکوت با تشکیل کشور مستقل فلسطینی مخالفت کرده و از ادامه حضور شهرکهای اسرائیلی در کرانه باختری حمایت میکند؛ هرچند وعده داده است با خشونت شهرکنشینان مقابله کند. برنامه اقتصادی حزب یاشار نیز به رویکردی بازارمحور نزدیک است و کاهش مالیات را بر بازتوزیع ثروت در اولویت قرار میدهد.
اختلافهای ائتلاف بر سر فلسطین
با وجود آنکه ائتلاف احتمالی آیزنکوت در مقایسه با دولت نتانیاهو در سطح بینالمللی معتدلتر تلقی میشود، بسیاری از رهبران آن در قبال حقوق فلسطینیان مواضع راستگرایانه دارند. نفتالی بنت، که پیشتر ریاست شورای شهرکنشینان را بر عهده داشته، با تشکیل کشور فلسطین مخالف است و در گذشته از الحاق ۶۰ درصد کرانه باختری به اسرائیل حمایت کرده است. یائیر لاپید از راهحل دوکشوری پشتیبانی میکند، اما جزئیات روشنی برای اجرای آن ارائه نکرده و تحقق این طرح را به آیندهای دور موکول کرده است.
آویگدور لیبرمن نیز از حامیان گسترش شهرکهای غیرقانونی در کرانه باختری بوده است. هر دو سیاستمدار اظهارات تندی درباره فلسطینیان داشتهاند. بنت در اکتبر ۲۰۲۳ از قطع آب و برق غزه دفاع کرد و لیبرمن در دسامبر همان سال گفت در غزه «بیگناهی وجود ندارد.»
بنت و لاپید پیشتر نیز در سال ۲۰۲۱ دولتی ائتلافی تشکیل داده بودند که حزب فهرست متحد عربی، نماینده بخشی از شهروندان فلسطینی اسرائیل در آن حضور داشت. این دولت در سال بعد فروپاشید؛ اختلاف بر سر امتیازها و حقوق شهرکنشینان در کرانه باختری یکی از عوامل تضعیف آن بود.
در ائتلاف جدید، حضور همزمان یائیر گولان از جناح چپ و لیبرمن از جناح راست نیز پرسشهایی درباره امکان توافق بر سر سیاستهای داخلی و مسئله فلسطین ایجاد میکند. حزب دموکراتها به رهبری گولان حاصل ادغام دو حزب کارگر و مرتس است و مواضعی لیبرال، سکولار و اصلاحطلبانه دارد. در مقابل، حزب لیبرمن بر سکولاریسم و مخالفت جدی با نتانیاهو تأکید میکند، اما در مسئله شهرکسازی و فلسطین مواضع راستگرایانه دارد.
تغییر دولت به معنای تغییر رویکرد کلی اسرائیل نیست
یکی از پرسشهای اساسی درباره دولت احتمالی آیزنکوت این است که آیا میتواند به دولتی لیبرالتر و متفاوت از کابینه نتانیاهو تبدیل شود؟ اسرائیل همچنان سرزمینهایی در فلسطین و سوریه را تحت اشغال نظامی دارد و بر حدود ۵.۵ میلیون فلسطینی که در سرزمینهایشان حق رأی ندارند، کنترل اعمال میکند.
در چنین شرایطی، ارزیابی از ماهیت سیاسی دولت آینده را نمیتوان صرفاً به کنار رفتن نتانیاهو یا تغییر ترکیب کابینه محدود کرد. روندهای افکار عمومی نیز از حرکت تدریجی جامعه اسرائیل به سمت راست حکایت دارد؛ روندی که بر اساس نظرسنجیها پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ شتاب بیشتری گرفته است.
اچای هِلیر، از مؤسسه سلطنتی خدمات رسانی متحد بریتانیا معتقد است امید بستن به خروج نتانیاهو و روی کار آمدن دولتی معتدل یا پیشرو، مسئله اصلی را نادیده میگیرد؛ زیرا بخشهایی از طیف سیاسی مخالف نیز در موضوع اشغال و حقوق فلسطینیان با دولت پیشین اشتراک نظر دارند.
در نتیجه، حتی اگر آیزنکوت بتواند دولتی جایگزین نتانیاهو تشکیل دهد، ترکیب ائتلاف و مواضع رهبران آن نشان میدهد که انتظار تغییر فوری در سیاستهای اسرائیل در قبال فلسطینیان با محدودیتهای جدی روبهرو است. تفاوت احتمالی دولت جدید با کابینه پیشین ممکن است بیش از آنکه در اصول سیاست امنیتی و مسئله اشغال باشد، در شیوه اداره دولت، روابط داخلی و نحوه مواجهه با نهادهای قضایی نمایان شود.
نظر شما