تحلیل المانیتور از پیامدهای دستگیری مادورو
آیا سقوط مادورو پیامی برای ایران دارد؟/ چرا راهکار آمریکا در ونزوئلا در ایران جواب نمیدهد؟
ایران سالهاست برای مقابله با نفوذ آمریکا و نشان دادن دامنهٔ جهانی قدرت خود بهطور گسترده در ونزوئلا سرمایهگذاری کرده بود؛ کشوری که از نظر سیاسی همراستا، از نظر اقتصادی به هم پیوسته و از نظر گفتاری در مقابل واشنگتن سرسخت بود.
به گزارش المانیتور، اعلام دونالد ترامپ، مبنی بر اینکه نیروهای آمریکایی حملات گستردهای در ونزوئلا انجام داده و رئیسجمهور نیکلاس مادورو و همسرش سیلیا فلورز را دستگیر کردهاند، بازتابی فراتر از آمریکای لاتین داشت.
در تهران، این خبر در شرایط هفتمین روز اعتراضات سراسری، سقوط ارزش پول ملی و نگرانیها درباره اینکه ایران ممکن است هدف بعدی واشنگتن باشد، به گوش رسید.
وزارت خارجه ایران سریعاً این عملیات را محکوم کرد و آن را «نقض آشکار صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی و اصول بنیادین منشور سازمان ملل» خواند. در بیانیه رسمی، وزارت خارجه از شورای امنیت سازمان ملل خواست که اقدام کند و تأکید کرد که ونزوئلا حق دفاع از حاکمیت و حق تعیین سرنوشت خود را دارد.
وقتی دستگیری مادورو تأیید شد، چندین شهر ایران همچنان صحنه درگیری بین معترضان بود. با وجود شوک جهانی از دستگیری مادورو، تلویزیون ایران بلافاصله این گزارشها را رد کرد. یکی از مجریان گفت که رهبر ونزوئلا «امن و در سلامت است» و ادعاهای آمریکا را نوعی جنگ روانی توصیف کرد. چند رسانه دیگر نیز اتهامات علیه مادورو را «توهمی و بیاساس» خواندند.
با این حال، موضعها یکدست نبود. حتی در میان تحلیلگران محافظهکار، برخی به سرعت و گستردگی عملیات آمریکا اذعان کردند. یکی از تحلیلگران تندرو نوشت که مادورو «حتی نتوانست ۱۲ ساعت مقاومت کند» و پس از سالها تهدید علیه واشنگتن، با کمترین مقاومت تسلیم شد.
از سوی دیگر، منتقدان ایران با طعنه به سیاست خارجی تهران واکنش نشان دادند. واکنشهایی که اشاره به بدهیهای چند میلیارد دلاری ایران به ونزوئلا و همچنین بدهی ۳۰ میلیارد دلاری سوریه و بشار اسد داشتند.
اهمیت ونزوئلا برای ایران
برای تهران، این موضوع اهمیت نمادین زیادی داشت. سالهاست ایران ادعا میکند که نفوذ در آمریکای لاتین و حمایت از دولتهای چپگرا میتواند به مقابله با «سلطه جهانی آمریکا» کمک کند. ونزوئلا قلب این استراتژی بود: متحدی سیاسی، شریک اقتصادی و سخنگوی مخالفت ضدآمریکایی. اما این پروژه، به گفته منتقدان، در عرض چند ساعت فرو ریخت.
سقوط مادورو پیامدهای عملی هم برای زیرساختهای ایران در دور زدن تحریمها دارد. تهران برای مدتها روی کاراکاس به عنوان یک گره کلیدی در ارسال نفت و فرآوردههای انرژی، معاوضه سوخت و روشهای مالی جایگزین حساب کرده بود. بخش انرژی دولتی ونزوئلا علاوه بر فراهم کردن مسیر برای نفت و فرآوردههای ایران، پوشش لجستیکی در یک حوزه مجاز، اما جدا از بازارهای غربی ایجاد میکرد.
اکنون که مادورو عملاً از قدرت کنار رفته و ونزوئلا وارد دوره عدم اطمینان شده است، این مسیر نیز عملاً مسدود شده است. برای ایران که در حفظ حجم صادرات و حرکت درآمد از طریق شبکههای پیچیده اقتصادی با فشار شدید اقتصادی و سیاسی مواجه است، از دست دادن یک شریک مورد اعتماد برای دور زدن تحریمها فشارها را بیشتر میکند.
معضل در مواجهه با اعتراضات داخلی
این شوک در زمانی حساس به تهران رسید. برخلاف اقدامات پیشین آمریکا، ماجرای کاراکاس همزمان با اعتراضات داخلی پایدار و هشدارهای آشکار آمریکا رخ داده است. ترامپ اعلام کرده است که اگر مقامات ایرانی معترضان را بکشند، آمریکا آماده واکنش است!
این شرایط یک معضل عجیب ایجاد کرده است. سرکوب ممکن است مداخله خارجی را فعال کند و تساهل نیز به افزایش اعتماد معترضان و تضعیف قدرت بازدارندگی دولت منجر میشود. تجربه گذشته نشان میدهد اعتراضات معمولاً با سرکوب سریع کاهش مییافت، اما اکنون تهران باید محاسبات دقیقتری انجام دهد؛ به ویژه اینکه سقوط مادورو نشان داد چگونه یک رژیم منزوی در عرض چند ساعت فرو میریزد وقتی فشار خارجی با ضعف داخلی و حمایت مردمی محدود همراه شود.
کاهش حاشیه خطا و درس کاراکاس
اگرچه مداخله مستقیم آمریکا در ایران خطرات بسیار بالاتری نسبت به ونزوئلا دارد، اما سقوط مادورو به عنوان یک الگو و هشدار تلقی میشود. پیام واضح است: دفاع طولانیمدت و سرسختانه دیگر تضمین مصونیت نیست. برای دولت، تصمیمگیری در برابر اعتراضات داخلی پیچیدهتر و پرخطرتر از همیشه شده است. برای بسیاری در ایران، پیام روشن و نگرانکننده است: اتحادها میتوانند فرو بریزند و رژیمهایی که غیرقابل لمس به نظر میرسیدند، سریعتر از آنچه تصور میشد سقوط کنند.
نظر شما