چگونه دولت می تواند جلوی تشدید اعتراضات ۱۴۰۴ را بگیرد؟

شواهد گویای این است که از التهاب خیابان ها کم شده و اغتشاشات فروکش کرده است (اینجا بخوانید). با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند، نباید گمان کرد که این فروکش کردن التهابات نشانه پایان یافتن نارضایتی‌هاست  و اگر دولت اقدامی جدی در اصلاح وضعیت اقتصادی انجام ندهد، بار دیگر اعتراضات فوران خواهد کرد.

این مساله ای است که پیش از این نیز بارها دیده ایم. اعتراضات سال 1401 و 1398 با تغییراتی در بحث گشت ارشاد و بنزین رخ داد و حداقل، تغییرات مدنظر بانیان گشت ارشاد و افزایش قیمت بنزین به علت همین اعتراضات به تعویق افتاد. با این حال، این تغییرات بنیادین نبودند و به همین دلیل، سبب شدند پس از مدتی اعتراضات مجددا از سرگرفته شوند.

اگر به مسیر اعتراضات اجتماعی در چند سال اخیر نگاهی بیندازیم، متوجه می شویم که این اعتراضات در طول این چند سال سرعت گرفته  و بازه زمانی آنها کم و کمتر می شود. بعد از اعتراضات سال 78 هیچ اعتراضی به وسعت اعتراضات سال 88 نبود و میان این دو اعتراض وسیع حدود 10 سال فاصله بود. بعد از اعتراضات سال 88 هیچ اعتراضی به وسعت و اندازه اعتراضات سال 96 نبود و میان این دو اعتراض حدود 8 سال فاصله بود. با این حال، بعد از اعتراضات سال 96 بازه زمانی اعتراضات به شدت کاهش یافت. میان اعتراضات 96  و 98 فقط دو سال فاصله بود و این همان فاصله‌ای بود که جهش دلار در سال ۹۷ رخ داد.

میان اعتراضات سال 98 و 1401 سه سال فاصله بود. میان اعتراضات 1401 و 1404 نیز سه سال فاصله بود. همچنین، در سال های 97 و 1400 نیز تجمعات و شلوغی هایی بر سر قیمت ارز و طلا و خشکسالی به وقوع پیوست و به ثبت رسید.

علت تکرار تجمعات و اعتراض ها چیست؟ یکی از علت های این واقعه به گفته صاحبنظران، عدم پاسخ دقیق مطالبات و گاها روی آوردن به سیاست منحل کردن مطالبات به جای حل آنها است.

مشکلی که باید هرچه سریعتر حل شود

این مساله ممکن است در سال 1404 هم به وقوع بپیوندد. علت اولیه اعتراضات سال 1404 مطالبات اقتصادی، تورم افسارگسیخته، افزایش نرخ ارز و قیمت طلا و سکه و کمبود ناگهانی هرچند کوتاه مدت  برخی ارزاق و کالاها مانند روغن مایع و ... بود. شکی نیست که اگر این مطالبات پاسخ داده نشوند، ممکن است اعتراضات مجددا آغاز شود و حتی اگر آغاز هم نشود، ممکن است در «ناخودآگاه جمعی» مردم مانده و در آینده به انحاء مختلف و با بهانه‌های دیگری بروز یابند.

دولت معتقد است بخشی از مشکلات اقتصادی فعلی معلول حذف ارز ترجیحی و یکسان کردن نرخ هاست. آنطور که وزیر کشور گفته مشکلات اخیر بعد از تنظیم بازار و هماهنگی بخش های مختلف، حل می شود. با این حال، هم دولت و هم وزرای اقتصادی کابینه می دانند که سیاست حذف ارز ترجیحی اگرچه در راستای عدالت است اما ممکن است پرمناقشه بوده و با مخالفت گروه هایی که از این سیاست نفع می برند، روبه رو شود.

این وضعیت نشان می دهد که دولت با یک مناقشه مهم و پرچالش روبه رو خواهد بود. اگر دولت نتواند مناقشه اقتصادی فعلی را حل کرده، قیمت کالاها را پایین بیاورد و نرخ ارز را ثبات ببخشد، اعتراضات 1404 پایان نیافته و بدون شک در آینده به اشکال دیگری بروز خواهد یافت.

دولت پزشکیان برای رسیدن به این هدف فرصت زیادی ندارد و به‌نظر می‌رسد باید به‌سرعت این اطمینان عملی را به جامعه بدهد که گذار موفقی از ارز ترجیحی طی شده و به حجم بالای نگرانی‌ها پاسخ دهد.

اگر رئیس‌جمهور می‌خواهد صدایش شنیده شود، باید پژواک این صدا را در بازار پرطنین کند. بنابراین بهترین نسخه برای مهار اغتشاشات کنونی که بهانه عرض اندام تروریست‌ها شده، بازگرداندن ثبات اقتصادی است.