ماجرای حشرات ریز دریاچه شهدای خلیج فارس چیست؟

مدیرکل محیط‌ زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران با تأکید بر بی‌خطر بودن پشه‌های یک‌روزه مشاهده‌شده در دریاچه شهدای خلیج فارس (چیتگر)، گفت: این حشرات شاخص سلامت اکوسیستم آبی هستند و اقدامات زیست‌محیطی و مدیریتی برای کنترل تجمع آن‌ها در حال انجام است.

محمدصابر باغخانی‌پور با اشاره به مشاهده گونه «پشه یک‌روزه» در محدوده دریاچه شهدای خلیج فارس، اظهار کرد: گونه مشاهده‌شده از راسته Ephemeroptera (افمروپترا) یا همان سفربالان است که در زبان انگلیسی با نام Mayflies شناخته می‌شود. این حشرات هر ساله با افزایش ناگهانی دما به‌ویژه در اردیبهشت‌ماه ظاهر می‌شوند و معمولاً با گرم‌تر شدن هوا تا اواخر اردیبهشت از بین می‌روند.

وی افزود: امسال نیز چند روزی است شاهد طغیان این گونه در محدوده دریاچه چیتگر بودیم. بر اساس بررسی‌ها و کنترل‌های انجام‌شده توسط مرکز بهداشت غرب تهران، این حشره پشه آئدس نیست و هیچ‌گونه خطری برای سلامت انسان ندارد همچنین پایش پشه آئدس طی دو سال گذشته به‌صورت منظم و هفتگی توسط مرکز بهداشت غرب تهران در محدوده دریاچه انجام می‌شود و تاکنون هیچ موردی از حضور این گونه در این مجموعه گزارش نشده است.

 باغخانی‌پور با بیان اینکه منشأ دقیق افزایش جمعیت این گونه همچنان در دست بررسی است، تصریح کرد: افمروپترا از جمله حشرات مفید و شاخص سلامت اکوسیستم‌های آبی به شمار می‌رود. لاروهای این حشرات در آب‌های شیرین، از جمله رودخانه‌ها، جویبارها و دریاچه‌ها زندگی می‌کنند و حضور آن‌ها نشانه‌ای از کیفیت مناسب آب و سلامت زیست‌بوم است.

مدیرکل محیط‌زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران ادامه داد: این حشرات بخش عمده عمر خود را در مرحله لاروی یا نیمف در آب سپری می‌کنند و تنها برای چند ساعت تا چند روز در مرحله بالغ زندگی دارند. حشرات بالغ فاقد دهان فعال هستند، تغذیه نمی‌کنند و صرفاً برای جفت‌گیری و تخم‌گذاری ظاهر می‌شوند، از این‌رو آسیبی به انسان، گیاهان یا محیط‌ زیست وارد نمی‌کنند.

وی با تشریح اقدامات انجام‌شده برای مدیریت این پدیده در مجموعه چیتگر گفت: طی دو سال گذشته، مجموعه دریاچه چیتگر از خدمات مشاور شیلات برای کنترل طبیعی و زیستی این گونه بهره‌مند شده است. در همین راستا، امسال تاکنون ۵۰ هزار قطعه ماهی کپور در دریاچه رهاسازی شده است و تا پایان اردیبهشت‌ماه نیز ۵۰ هزار قطعه دیگر شامل گونه‌های ماهی علفخوار، بچه کپور نقره‌ای و بچه بیگ‌هد به دریاچه اضافه خواهد شد.

باغخانی‌پور خاطرنشان کرد: ماهی‌ریزی با هدف جلوگیری از افزایش تراکم میکروجلبک‌ها، حذف لارو حشرات، کنترل سیانوباکتری‌ها در فصل گرم و حفظ تعادل زیستی دریاچه انجام می‌شود. لارو این حشرات منبع غذایی بسیار مناسبی برای ماهیان، به‌ویژه ماهیان کفزی‌خوار و قزل‌آلا به شمار می‌رود. این لاروها از طریق رودخانه کن در زمان آبگیری وارد دریاچه می‌شوند و به دلیل شرایط مناسب زیستی در دریاچه، رشد و تکثیر پیدا می‌کنند و به منبع غذایی طبیعی برای آبزیان تبدیل می‌شوند.

وی افزود: ماهیان کپور در مراحل اولیه رشد، لارو این حشرات را تغذیه می‌کنند علاوه بر آن در کنترل رشد جلبک‌ها نیز نقش مؤثری دارند البته با افزایش سن، توانایی تغذیه از لاروها در این ماهیان کاهش می‌یابد.

باغخانی‌پور از دیگر اقدامات انجام‌ شده به نصب نوارهای زرد در اطراف درختان اشاره کرد و گفت: این روش در کاهش تجمع حشرات مؤثر بوده است همچنین تاکنون سه مرحله سم‌پاشی درختان با استفاده از حشره‌کش‌های متداول از خانواده دیازینون و مالاتیون انجام شده است.

مدیرکل محیط‌ زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران با تأکید بر پایش مستمر کیفیت آب دریاچه اظهار کرد: بازچرخانی آب از طریق تصفیه‌خانه به‌صورت مستمر انجام می‌شود. در حال حاضر حجم آب دریاچه حدود ۵.۵ میلیون مترمکعب است و شرایط کاملاً پایدار است؛ این در حالی است که حجم کمتر از ۳ میلیون مترمکعب در محدوده بحرانی قرار می‌گیرد.

وی افزود: تمامی شاخص‌ها و فاکتورهای کیفی آب به‌صورت هفتگی مورد سنجش قرار می‌گیرد و بر اساس آخرین پایش‌ها، هیچ‌گونه مشکلی در کیفیت آب مشاهده نشده است.

باغخانی‌پور با اشاره به ویژگی‌های زیستی این حشرات گفت: افمروپترا دارای دگردیسی ناقص است و مراحل تخم، نیمف آبی و بالغ را طی می‌کند. نیمف‌ها دارای آبشش‌های برگی در طرفین بدن هستند و از جلبک‌ها و مواد آلی تغذیه می‌کنند. حشرات بالغ نیز معمولاً دارای دو یا سه دم بلند هستند.

وی ادامه داد: این گونه نقش بسیار مهمی در زنجیره غذایی اکوسیستم‌های آبی دارد و غذای بسیاری از ماهیان را تأمین می‌کند بنابراین در اغلب موارد نیازی به مبارزه مستقیم با آن‌ها وجود ندارد.

براساس گزارش شهر، باغخانی‌پور در پایان از تلاش‌ها و پیگیری‌های مستمر مجموعه مدیریت دریاچه شهدای خلیج فارس و شهرداری منطقه ۲۲ تهران در حوزه نگهداشت، بهسازی و مدیریت زیست‌محیطی دریاچه قدردانی کرد.