آیا گزینه اشغال پایانه صادراتی نفت ایران میتواند به بازگشایی تنگه هرمز کمک کند؟
تله خارک ؛ آیا اشغال این جزیره میتواند باعث رفع انسداد تنگه هرمز شود؟
حمله احتمالی آمریکا به اهداف نظامی جزیره خارک (اصلیترین ترمینال صادراتی نفت ایران) و تهدید ایران به بستن تنگه هرمز، بازار جهانی انرژی را دگرگون کرد. عربستان و امارات از افزایش قیمت برنت سود کوتاهمدت بردند، اما ریسک اختلال صادرات و حملات احتمالی به تأسیساتشان را متحمل شدند. مؤسسه بروکینگز هشدار داد که بستن هرمز میتواند روزانه ۱۵ میلیارد دلار زیان به اقتصاد جهانی وارد کند. این وضعیت، ریاض و ابوظبی را در موقعیتی دوگانه قرار داد.
در سناریوی احتمالی حمله آمریکا به اهداف نظامی جزیره خارک، چنین رویدادی میتواند نقطه عطفی در مناقشه ایران-اسرائیل-آمریکا باشد. خارک، واقع در خلیج فارس، اکنون ۹۰ درصد صادرات نفت ایران را مدیریت میکند و ظرفیت ذخیرهسازی آن حدود ۳۱ میلیون بشکه است. بر اساس گزارشهای تحلیلی «رویترز» که سناریوی حمله را بررسی کرده، این اقدام میتواند ایران را به سمت تهدید جدی انسداد کامل تنگه هرمز سوق دهد و در آن صورت، صادرات نفت منطقه تا ۳۶ درصد کاهش یابد (از ۱۲٫۳ به ۷٫۸ میلیون بشکه در روز).
در صورت حمله به اهداف نظامی خارک، ظرفیت صادراتی ایران به شدت کاهش خواهد یافت و تهدید بستن هرمز از حالت نظری به عملی نزدیک میشود. گزارش «رویترز» نشان میدهد خارک اکنون ۹۰ درصد صادرات نفت ایران (۱٫۵-۲ میلیون بشکه در روز) را مدیریت میکند و حمله نظامی به آن، ایران را به سمت بستن هرمز سوق خواهد داد. گزارش «آتلانتیک کانسیل» تأکید دارد که ایران با تهدید «هر کشتی غیرایرانی هدف قرار میگیرد»، عملاً عبور ۲۰ درصد نفت جهان را متوقف خواهد کرد. به همین دلیل، از منظر اقتصادی، این تهدید میتواند صادرات منطقه را تا ۳۶ درصد کاهش دهد و جزیره خارک به عنوان شریان حیاتی ایران، حمله به آن را به عنوان «اقدام تحریکآمیز» توجیه خواهد کرد. این در حالی است که گزارش «CRS» کنگره آمریکا هشدار داده است که بستن هرمز میتواند ۲۰ میلیون بشکه در روز را مختل کند.
از سوی دیگر ریسکهای اقتصادی عربستان شامل افت صادرات و حمله احتمالی به تأسیسات است. گزارش «S&P Global» نشان میدهد ۸۰ درصد صادرات نفت خام عربستان از هرمز عبور میکند. عربستان با فعالسازی خط لوله ای به ظرفیت ۷ میلیون بشکه در روز، میتواند بخشی را جبران کند، اما در چهار هفته اول بحران، زیانی حدود ۱۵٫۲ میلیارد دلاری متحمل خواهد شد. از بعد اقتصادی نیز، جهش قیمت برنت سود کوتاهمدت به همراه میآورد، اما اختلال طولانی ریسک تورم و کاهش رشد را افزایش میدهد. در مقابل نیز حمله احتمالی ایران به تأسیسات اعراب، تهدیدکننده است. گزارش موسسه «بروکینگز» هشدار داده است بستن هرمز برای بازارهای نفت «فاجعهبار» خواهد بود.
ریسکهای اقتصادی برای امارات در سناریوی حمله
در صورت واقعی شدن چنین سناریویی، ریسکهای اقتصادی امارات شامل اختلال در بندر فجیره و حملات مستقیم احتمالی است. گزارش «S&P Global» (۳ مارس ۲۰۲۶) نشان میدهد ۶۵-۶۸ درصد صادرات امارات از هرمز عبور میکند. خط لوله حبشان-فجیره (۱٫۵-۱٫۸ میلیون بشکه) فعال خواهد شد، اما در صورت حملات ایران به ابوظبی و دبی، منطقه با زیانی تا ۵۰ میلیارد دلاری مواجه میشود. از بعد اقتصادی نیز، تورم و اختلال گردشگری افزایش مییابد. اما وابستگی به پایگاههای آمریکایی ریسک را بالا میبرد. گزارش «آتلانتیک کانسیل» تأکید دارد امارات «نزدیکتر به موضع آمریکا» است اما به شدت آسیبپذیر خواهد بود.
از زاویه ای دیگر پیامدهای کلی شامل زیان ۵۰ میلیارد دلاری برای منطقه (گزارش آناتولی) و افزایش شدید قیمت جهانی نفت است. گزارش «CRS» هشدار داده است که بستن هرمز میتواند ۲۰ درصد تجارت را مختل کند. از بعد اقتصادی، تورم و کاهش سرمایهگذاری پیشبینی میشود. از این رو فرصتی برای دیپلماسی با چین و گروه بریکس ایجاد میشود و ریسکهای منطقهای بر هر فرصت احتمالی غالب است.
در یک سطح تحلیل، عربستان و امارات منافع ملی خود را در حفظ صادرات اولویت میدهند و لولههای جایگزین را فعال کردهاند. از منظری دیگر، حمله احتمالی به خارک میتواند تعادل منطقه را برهم زند و ریسک زنجیرهای ایجاد کند. گزارش «بروکینگز» نشان میدهد این چرخش، وابستگی به آمریکا را افزایش میدهد اما همزمان فرصتهایی در چارچوب بریکس ایجاد میکند. از این رو در سناریوی حمله به خارک، تهدید بستن هرمز بیش از هر زمانی ریسک اقتصادی عربستان (۸۰ درصد صادرات) و امارات (۶۵-۶۸ درصد) را به شدت افزایش میدهد.
نظر شما