چه بر سر آتش‌بس آمد؟/ توقف موقت حملات آمریکا برای فرصت دادن به دیپلماسی

روز گذشته سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در تماس‌های تلفنی با وزرای خارجه عربستان سعودی و قطر و همچنین فرمانده ارتش پاکستان رایزنی کرد.

به نوشته سی‌ان‌ان ایالات متحده به طور عمدی پس از انجام حملات تلافی‌جویانه قبلی، دست به ایجاد وقفه و یک توقف تاکتیکی زده تا از خارج شدن کنترل اوضاع جلوگیری کرده و فضا را برای به نتیجه رسیدن تلاش‌های دیپلماتیک باز کند.

بر اساس این گزارش اگرچه واشنگتن فهرستی از اهداف احتمالی را به عنوان اهرم فشار آماده نگه داشته و نیروهای مستقر بر ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن در دریای عرب در وضعیت آماده‌باش کامل به سر می‌برند، اما مقامات پنتاگون اخبار مربوط به وقوع حملات جدید آمریکا را تکذیب کرده و آرامش نسبی حاکم را ناشی از فرصت دادن به میز مذاکره دانسته‌اند.

در این میان به نوشته اکسیوس تحرکات گسترده میانجی‌های منطقه‌ای پشت پرده ادامه داشته‌است. کشورهای قطر، پاکستان، ترکیه، مصر و عربستان سعودی تماس‌های تلفنی فشرده‌ای را به طور هم‌زمان با مقامات عالی‌رتبه واشنگتن و تهران برقرار کرده‌اند تا از فروپاشی کامل تفاهم‌نامه فی‌مابین پیشگیری کرده و مذاکرات را احیا کنند.

این میانجی‌ها معتقدند علی‌رغم تنش‌های اخیر، پیشرفت‌های چشمگیری در دورهای قبلی مذاکرات فنی حاصل شده بود و نباید این دستاوردها از بین بروند.

در جبهه مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، حملات و ادبیات تهدیدآمیز آمریکا را نقض صریح تفاهم‌نامه دانسته است، با این حال رایزنی‌های فشرده دیپلماتیک برای توافق بر سر کاهش تنش و تعیین تاریخ جدید جهت مذاکرات تیم‌های فنی همچنان ادامه دارد.

به نوشته اکسیوس مواضع دونالد ترامپ و کاخ سفید با نوعی تناقض میان پایبندی به حل بحران و بی‌اعتمادی شدید همراه است. ترامپ پس از تشکیل جلسه با تیم امنیت ملی خود اعلام کرد که دولت او همچنان مایل به یافتن راه حل است و گفتگوها در سطح کارشناسی ادامه دارد، اما در عین حال تأکید کرد که تفاهم‌نامه کنونی عملکرد-محور است و حملات ایران به کشتی‌های تجاری به معنای شکست غیرقابل‌قبول تعهدات از سوی تهران تلقی می‌شود. به نوشته اکسیوس جلسه ترامپ با تیم امنیت ملی عصر پنج‌شنبه به وقت واشنگتن دی‌سی، بامداد جمعه به وقت تهران برگزار شد.

ترامپ که پیش‌تر در اجلاس ناتو در آنکارا با لحنی تند از پایان آتش‌بس سخن گفته بود، در مسیر بازگشت مدعی شد که مقامات ایرانی با واشنگتن تماس گرفته و به شدت خواهان توافق برای توقف درگیری‌ها هستند، هرچند او نسبت به اینکه آیا ایران در عمل به تعهدات خود وفادار خواهد ماند یا خیر، ابراز تردید کرد.

 مقامات ایرانی ایالات متحده را به نقض ترتیبات توافق‌شده در تنگه هرمز، تهدیدهای مستمر و بازگرداندن تحریم‌های نفتی متهم می‌کنند؛ اقداماتی که در نهایت منجر به لغو معافیت‌های فروش نفت ایران از سوی وزارت خزانه‌داری آمریکا شد.

به نظر می‌رسد که پس از یک پنج‌شنبه شب نسبتا آرام‌تر نسبت به دو شب قبل از آن، دو طرف تا حدی به سمت بازگشت به دیپلماسی متمایل شده‌اند و اقدام‌های نظامی فعلا تا حدی کاهش پیدا کرده‌است. با این حال از سرگیری مذاکرات منوط به بازگشت آمریکا به روند کاهش تنش، از جمله اجرای تعهدات واشنگتن در خصوص لغو تحریم‌ها است.