ترامپ پیشنهاد ۷ روزه را رد کرد؛ مرحله بعدی چیست؟
رد پیشنهاد هفتروزه ایران از سوی دونالد ترامپ، بار دیگر بنبست دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن را آشکار کرده است.
تهران طرحی ارائه کرده بود که بر اساس آن، در صورت توقف محاصره دریایی، لغو تحریمهای نفتی، آزادسازی بخشی از داراییهای بلوکهشده و برقراری آتشبس منطقهای، تنگه هرمز ظرف هفت روز بازگشایی و مذاکرات هستهای از سر گرفته میشد.
با این حال، ترامپ روز شنبه اعلام کرد این پیشنهاد را رد کرده است. پیش از آن نیز والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داده بود که رئیسجمهور آمریکا نسبت به پذیرش این طرح تردید دارد و احتمال ازسرگیری حملات پس از انتخابات میاندورهای مطرح شده است؛ گزارشی که جزئیات آن بهطور مستقل از سوی همه منابع تأیید نشده است.
اختلاف بر سر «گام اول»
پیشنهاد تهران در واقع تلاشی برای تبدیل بنبست کنونی به یک روند مرحلهای بود. عباس عراقچی گفته بود اقدامات مورد انتظار از آمریکا، موارد تازهای نیست و در تفاهمنامه ژوئن نیز مطرح شده بود. طبق طرح اعلامشده، مراحل اولیه طی چهار تا پنج روز انجام میشد، هرمز در روز ششم بازگشایی و در روز هفتم مذاکرات درباره توافق نهایی آغاز میشد.
اما اختلاف اصلی بر سر همین نقطه است: تهران میخواهد ابتدا فشار نظامی و اقتصادی کاهش یابد و سپس مذاکرات گستردهتر آغاز شود؛ در مقابل، واشنگتن بر حل پرونده هستهای و دستیابی به توافقی جامعتر تأکید دارد. به همین دلیل، حتی پذیرش طرح هفتروزه نیز به معنای پایان اختلافات نبود، بلکه صرفاً میتوانست مرحله تازهای از مذاکره را آغاز کند.
چرا واشنگتن عقب نشست؟
یکی از عوامل مهم، محاسبه سیاسی دولت ترامپ درباره هزینه و فایده ادامه فشار است. تنگه هرمز به یکی از مهمترین اهرمهای بحران تبدیل شده و اختلال در رفتوآمد کشتیها بر بازار انرژی و قیمت سوخت اثر گذاشته است. همزمان، جنگ و افزایش هزینههای انرژی در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا به موضوعی سیاسی تبدیل شده است.
ترامپ در سخنرانی اخیر خود در سازمان ملل نیز از یک سو از آمادگی برای توافق با ایران سخن گفت و از سوی دیگر، بر ادامه فشار و دستیابی به توافقی درباره برنامه هستهای تأکید کرد. او همچنین گفت جنگ احتمالاً پس از انتخابات پایان خواهد یافت، در حالی که گزارشهای رسانهای درباره ارتباط تصمیمات واشنگتن با فضای انتخاباتی همچنان محل بحث است.
بعد از رد پیشنهاد چه میشود؟
رد طرح هفتروزه الزاما به معنای بسته شدن کامل مسیر دیپلماسی نیست. با این حال، گزینههای پیشرو دشوارتر شدهاند. نخستین مسیر، ادامه فشار اقتصادی، تحریم و فشار نظامی بدون رسیدن فوری به توافق است؛ مسیری که میتواند بحران را طولانیتر کند.
گزینه دیگر، بازگشت به حملات گستردهتر است؛ سناریویی که در گزارش والاستریت ژورنال مطرح شده، اما تحقق آن قطعی نیست. در چنین شرایطی، مسئله فقط توان نظامی دو طرف نیست، بلکه چگونگی تبدیل فشار نظامی به یک توافق سیاسی نیز مطرح خواهد بود.
در مقابل، هنوز امکان میانجیگری و مذاکرات غیرمستقیم وجود دارد. قطر در انتقال پیشنهاد تهران به واشنگتن نقش داشته و کاخ سفید نیز از گفتوگوهای سازنده با میانجیها سخن گفته است.
مسئله اصلی؛ نبود مسیر خروج
اکنون پرسش مهمتر از رد یا قبول پیشنهاد، این است که پس از رد طرح هفتروزه، مسیر عملی واشنگتن برای پایان دادن به بحران چیست. تهران میگوید راه بازگشت به مذاکره را مشخص کرده است؛ واشنگتن اما ظاهرا خواهان توافقی فراتر از چارچوب تفاهم ژوئن است.
در چنین شرایطی، افزایش فشار ممکن است زمان بیشتری برای مذاکره ایجاد کند، اما بهتنهایی تضمینی برای رسیدن به توافق نیست. از سوی دیگر، بازگشت به جنگ گسترده نیز الزاما به معنای دستیابی سریع به اهداف سیاسی نخواهد بود. بنابراین بحران وارد مرحلهای شده که مسئله اصلی نه فقط اعمال فشار، بلکه یافتن مسیر خروجی قابل اجرا از یک رویارویی فرسایشی است.
نظر شما