کمتر از ۳ روز تا پایان آتش‌بس؛ ایران و آمریکا به "صلح مسلح" تن خواهند داد؟ / پاندول جنگ و توافق در کدام نقطه خواهد ایستاد؟

در لابلای خبرهای مثبت و منفی از جنگ و مذاکره، می‌توان با قطعیت بیشتری درباره برخی گزاره‌ها سخن گفت و به تحلیل شرایط غبار آلود پرداخت.

یکی از مهمترین گزاره‌ها، تمایل دو طرف به گفتگو و پرهیز از جنگ است. این را هم می‌توان از مطالب ترامپ در تروث سوشال متوجه شد، هم نطق تلویزیونی دیشب قالیباف، هم سفرهای بی وقفه عاصم منیر به تهران و واشنگتن.

با وجود این علاقه، دو طرف خط قرمزهایی دور خود تنیده‌اند که عبور از آنها را شکست خود می‌دانند. مثلا ترامپ هرگونه غنی‌سازی اورانیوم در داخل ایران را تلاش برای رسیدن به سلاح هسته‌ای می‌داند و ایران پذیرش غنی‌سازی صفر را پا گذاشتن بر حق مسلم خود ارزیابی می‌کند حتی اگر نتواند تا سالها، عملا اورانیومی غنی کند.

یا اینکه ترامپ می‌خواهد ابزارهای فشار ایران در منطقه و جهان را تضعیف کند و برای همین، نگاهی به برنامه موشکی، قدرت گروه‌های مقاومت و علی الخصوص توان مدیریت تنگه هرمز دارد ولی ایران این ابزارها را تنها تضمین‌های عملی برای عدم‌تکرار جنگ توصیف می‌کند و حاضر نیست آنچه "تجربه لیبی" خوانده می‌شود را تکرار کند.

در میانه این اختلافات قطعی، راه‌های میانه کم نیست. مثلا تعلیق داوطلبانه غنی‌سازی برای چند سال، باوجود پذیرش حق غنی‌سازی از سوی آمریکا و یا گشایش تنگه هرمز درازای تایید پرداخت عوارض به‌عنوان بدل دریافت غرامت جنگ.

اما مواضع دو طرف به‌گونه‌ای است که پذیرش راه‌های میانه بسیار سخت شده، اگر نگوییم غیرممکن شده است.

با این حال بدل این شرایط هم چندان محبوب نیست. آمریکا ممکن است مثلا با حمله نظامی به جزایر ایرانی بخواهد تنگه هرمز را با زور باز کند. اما احتمالا تلفات چنین حمله‌ای بالاست. عملیات سرقت اورانیوم‌های غنی شده هم گویی یکبار شکست خورده، پس احتمالا منتفی است.

ایران می‌تواند باب‌المندب را با کمک انصارالله یمن ببندد. منطقه را ببشتر با حمله موشکی تحت فشار قرار دهد و ضرباتی به حزب‌الله وارد کند. اما این فشارها محدود است و ممکن است پس از مدتی تاثیر خود را از دست داده و با طولانی شدن تنش در خلیج فارس، پای بازیگران بیشتری را به منطقه باز کند.

در این شرایط، بهترین گزینه برای دوطرف، "صلح مسلح" است. تمدید آتش‌بس برای مدتی نسبتا طولانی با وجود حفظ قدرت نظامی. این روند به تدریج می‌تواند گره‌ها را باز کند. ایران را با وسوسه جبران فشارهای اقتصادی به نرمش بیشتر وادارد و آمریکا را زیربار فشارهای سیاسی داخلی ترغیب به عبور از خطوط قرمز کند.

ایران و آمریکا نشان داده‌اند که اهل پذیرش شکست مطلق و تسلیم نیستند. پس باید فرصت طولانی‌تری به دیپلماسی داد، هرچند نه آنقدر طولانی که به فشارهای غیرقابل جبران داخلی و ایجاد بحران‌های تازه منتهی شود.