آیا ایران به زودی به اسرائیل حمله پیش‌دستانه می‌کند؟

در حالی که کمتر از یک ماه به انتخابات کنست اسرائیل باقی مانده، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این رژیم، روز سه‌شنبه در ویدیویی که در یک پایگاه هوایی ضبط شده بود، هشدار داد «نشانه‌هایی» وجود دارد که دشمنان اسرائیل برای حمله پیش از رای‌گیری برنامه‌ریزی می‌کنند. این اظهارات، بار دیگر گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال حمله پیش‌دستانه ایران یا مقاومت به اراضی اشغالی را در کانون توجه قرار داده است. اما آیا چنین حمله‌ای به‌زودی رخ می‌دهد و اساساً این حمله چه ملزوماتی دارد؟

اظهارات نتانیاهو؛ پیام به ایران یا تاکتیک انتخاباتی؟

نتانیاهو بدون اشاره مستقیم به ایران گفت: «با ما درنیفتید؛ نه حالا و نه هیچ‌وقت. دست بلند ما به شما خواهد رسید». با این حال، در روایت منتشرشده از لفاظی‌های او، هیچ جزئیاتی درباره هویت مهاجم احتمالی، زمان یا شکل حمله ارائه نشده است. این ابهام، تحلیلگران را به این نتیجه رسانده که نسبت دادن این سخنان به تصمیمی مشخص برای حمله به ایران، «فراتر از شواهد موجود» است و احتمالا بی بی فقط دست به یک لفاظی و رجز خوانی انتخاباتی زده است.

با این حال، زمان‌بندی این اظهارات قابل تأمل است. انتخابات کنست قرار است ۲۷ اکتبر (پنجم آبان) برگزار شود و نتانیاهو که با خطر از دست دادن قدرت مواجه است، بار دیگر می‌خواهد با کارت امنیت ملی بازی کند. او در تبلیغات انتخاباتی، خود را «تنها کسی» معرفی کرده که می‌تواند امنیت اسرائیلی‌ها را در منطقه‌ای پرالتهاب حفظ کند. یک تحلیلگر مسائل اسرائیل درباره این اظهارات می‌گوید: «این انتخابات از بسیاری جهات، همه‌پرسی درباره نخست‌وزیر مستقر و مسئولیت او در شکست امنیتی هفتم اکتبر است». این مساله به خوبی نشان می‌دهد که چرا نتانیاهو اینقدر اصرار دارد که مساله حمله پیش‌دستانه را مطرح کرده و به طور کلی، بحران امنیتی اسرائیل را بولد کند.

ایران و دکترین حمله پیش‌دستانه؛ تغییر قواعد بازی

در سوی دیگر، باید توجه داشت که ایران نیز در ماه‌های اخیر تغییر رویکرد راهبردی خود را علنی کرده است. شورای عالی دفاع ملی ایران در بیانیه‌ای بی‌سابقه اعلام کرد که حق «اقدام پیش‌دستانه» بر اساس آنچه «نشانه‌های عینی تهدید» می‌نامد را برای خود محفوظ می‌دارد. این بیانیه، که به گفته تحلیلگران مؤسسه ASPI «یک چرخش دکترین واقعی» از "بازدارندگی واکنشی" به آنچه تهران «بازدارندگی فعال و غیرقابل پیش‌بینی» می‌نامد، محسوب می‌شود.

مقامات نظامی ایران نیز این تغییر دکترین ر را تأیید کرده‌اند. امیر احمدرضا پوردستان، رئیس مرکز مطالعات و تحقیقات راهبردی ارتش، در شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد: «در یک ماهه اخیر، ما چند نوبت تا پای جنگ با رژیم صهیونیستی رفتیم؛ لانچرها آماده و دست‌ها روی ماشه بود». او تأکید کرد که در دکترین تهاجمی جدید، «عملیات پیش‌دستانه نیز تعریف شده است». برخی فرماندهان سپاه پاسداران و همچنین، ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران هم این مساله را تایید کرده‌ و گه‌گاه به آن اشاره نموده‌اند.

ملزومات یک حمله پیش‌دستانه

اجرای یک عملیات پیش‌دستانه موفق از سوی ایران، نیازمند تحقق همزمان چند شرط راهبردی است که هر یک چالش‌های خاص خود را دارد.

نخست، برتری اطلاعاتی و شناسایی:

ایران برای حمله پیش‌دستانه باید از تحرکات نظامی اسرائیل مطلع شده و بتواند اهداف کلیدی را در زمان مناسب شناسایی کند.

دوم، توان موشکی و پهپادی:

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، ایران توانسته است بخش قابل توجهی از زرادخانه موشکی خود را پس از جنگ ۴۰ روزه سال ۲۰۲۶ بازسازی کند. برخی گزارش‌ها نشان می‌دهند که شمار موشک‌های بالستیک ایران از حدود ۱۳۰۰ فروند در ژوئن ۲۰۲۵ به حدود ۲۵۰۰ فروند در فوریه ۲۰۲۶ افزایش یافته است.

سوم، عبور از سامانه‌های پدافندی اسرائیل:

اسرائیل از سه لایه پدافندی برخوردار است: «گنبد آهنین» برای موشک‌های کوتاه‌برد، «فلاخن داوود» برای میان‌برد و «پیکان» برای موشک‌های بالستیک. در جنگ اخیر، رژیم صهیونیستی توانست برخی موشک‌های کروز و بالستیک ایران و مقاومت را رهگیری کند اما در رهگیری برخی موشک‌ها از جمله موشک‌های خوشه‌ای نیز به شدت ناتوان بود.

چهارم، هماهنگی با نیروهای نیابتی و جبهه مقاومت:

گزارش‌ها حاکی از هماهنگی ایران با انصارالله و حزب‌الله است. ممکن است در صورت همراهی جبهه عراق و تصمیم ایران، یک جبهه چند بعدی و چند محوری علیه اسرائیل شکل گیرد.

احتمال حمله چقدر است؟

تحلیلگران نزدیک به نهادهای امنیتی اسرائیل معتقدند که نتانیاهو در تلاش است ایرانی‌ها را به این باور برساند که اسرائیل از پیش موافقت ترامپ را برای حمله دریافت کرده، تا تهران را به «حمله پیش‌دستانه» سوق دهد و در نتیجه برای پاسخ اسرائیل مشروعیت بین‌المللی فراهم کند. به عبارت دیگر، آنچه نتانیاهو از آن سخن می‌گوید، ممکن است بیش از آنکه پیش‌بینی یک حمله قریب‌الوقوع ایران باشد، تلاشی برای ایجاد «پیش‌دستانه معکوس» باشد.

با این حال، تهران نیز انگیزه‌هایی برای بررسی گزینه پیش‌دستانه دارد. یک تحلیل که مدتی پیش در برخی رسانه‌های داخلی منتشر شد نشان می‌دهد که ایران ممکن است در حال «ارزیابی گزینه حمله پیش‌دستانه به اسرائیل» با هدف سقوط سیاسی نتانیاهو در انتخابات باشد. اما تصمیم‌گیری در این سطح، به گفته چند مقام ایرانی، نیازمند «قرائن روشن و قطعی تهدید» است و هنوز نمی‌توان در مورد آن نتیجه گیری کرد.