ماجرای دیوارنویسی بر خانه رضا کیانیان چه بود؟

 تصاویری که در روزهای اخیر در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده، یک ادعا را مطرح می‌کند: روی دیوار خانه رضا کیانیان، بازیگر شناخته‌شده سینما و تئاتر، شعارهایی نوشته شده است. از جمله عبارتی که بیش از همه بازنشر شده: «مرگ بر سازشگر و خونشور» است. در برخی بازنشرها نیز از عباراتی مانند «اجنبی» و «آدم انگلیس» سخن گفته شده است. 

 در میان انبوه روایت‌هایی که درباره این تصاویر منتشر شده، یک سؤال هنوز بی‌پاسخ است.  چه کسی این شعارها را نوشته و دقیقا چه زمانی؟ تا لحظه تنظیم این گزارش منابع رسمی و مستقلی از سوی پلیس، دستگاه قضایی یا خود رضا کیانیان درباره عامل یا انگیزه این دیوارنویسی منتشر نشده است. بنابراین آنچه فعلا می‌توان درباره آن سخن گفت، انتشار تصاویر منتسب به دیوار خانه کیانیان و ادبیات به‌کاررفته در آن‌هاست.

با این حال، خود عبارت «سازشگر» تصادفی به نظر نمی‌رسد. برای فهم اینکه چرا چنین برچسبی می‌تواند متوجه کیانیان شود، باید کمی به عقب برگشت. 

کیانیان؛ چهره‌ای که از سیاست فاصله نگرفت

رضا کیانیان برای بخش از مخاطبان، پیش از هر چیز بازیگر است. اما سابقه عمومی او فقط به سینما و تئاتر محدود نمی‌شود. گزارش شرق درباره زندگی سیاسی کیانیان نشان می‌دهد که او از جوانی در معرض جریان‌های فکری و سیاسی متنوع قرار داشته است. او در مشهد با چهره‌هایی مانند علی شریعتی و شهید بهشتی آشنا شد و در ادامه، به جریان چریک‌های فدایی خلق نیز گرایش پیدا کرد. در تمام این سال‌ها اما تئاتر و هنر مسیر اصلی زندگی او باقی ماند. 

همین گذشته را اگر کنار مواضع سال‌های بعد او بگذاریم، تصویری از هنرمندی به دست می‌آید که نه به‌سادگی در قالب یک جریان سیاسی مشخص قرار می‌گیرد و نه از اظهارنظر درباره مسائل عمومی پرهیز می‌کند. 

کیانیان بارها درباره فرهنگ، سیاست و مناسبات اجتماعی صحبت کرده است. حتی در مقاطعی که فضای سیاسی کشور به‌شدت دوقطبی بوده، او به جای دعوت به حذف طرف مقابل، بر گفت‌وگو تأکید کرده است. 

در گفت‌وگویی که در سال ۱۴۰۱ داشت، کیانیان از ضرورت زنده ماندن مسیر گفت‌وگو سخن گفت و تاکید کرد که گفت‌وگو زمانی معنا دارد که طرفین امکان برابر برای حرف زدن، امنیت پس از سخن گفتن و گوش شنوا برای شنیدن طرف مقابل داشته باشند. 

او در گفت‌وگویی با احمد زیدآبادی در مورد ضرورت گفت‌وگو اشاره کرد:

روشنفکران همیشه ادعای‌شان بر این است که ما حرف و راه‌حلی داریم که کسی گوش نمی‌کند و اگر کسی گوش کند جامعه با سعادت و عدالت همراه می‌شود، اما بار‌ها شده که اشتباه کرده‌اند و مشخصا هم اشتباه کرده‌اند؛ مثلا شما فکر کنید داغ‌ترین اجتماع روشنفکران در زمان قبل از انقلاب چه بود؟ کانون نویسندگان. کانون نویسندگان مواضعش در قبال انقلاب چه بود؟ بعد چه شد و خودشان آیا از خودشان انتقاد کردند؟ خیر. هیچ‌کدام از خودشان انتقاد نکردند که ما این را گفتیم، چون بعضی از ما (چون من خودم را جزو روشنفکران می‌دانم) عذرخواهی نمی‌کنیم و هیچ‌وقت فکر نمی‌کنیم که ما هم باید گاهی عذرخواهی کنیم و فقط منتظریم بقیه عذرخواهی کنند.