همه چیز درباره توافق مهم ایران و عمان بر سر تنگه هرمز/ این تفاهم جنگ را برای همیشه پایان می دهد؟

برخی خبرگزاری ها از توافق قریب الوقوع ایران و عمان بر سر تنگه هرمز خبر می دهند. پیش از این و پس از انعقاد توافق موقت 60 روزه بیان شد که بزرگترین نقص و شکاف در این توافق این است که دو کشور در حال تفاهم بر سر منافعی هستند که ریشه در توافق کشور ثالث دارد و این در حالی است که این کشور ثالث اصلا در تفاهم و توافق و مذاکراتش شرکت داده نشده است (اینجا بخوانید). به عبارت دیگر، تفاهم 60 روزه که میان ایران و آمریکا منعقد گردید، روی حل مساله تنگه هرمز تمرکز کرده بود و این در حالی است که عمان یکی از بازیگران اصلی این منطقه بوده و اصلا در تعاملات و تفاهمات بازی داده نشده بود.

این مساله سبب گردید که تفاهم 60 روزه خیلی خیلی زود از بین برود و به اصطلاح «مرده به دنیا بیاید». علت اصلی از بین رفتن تفاهم 60 روزه و عمر به شدت کوتاه آن چه بود؟ پاسخ در این است که آمریکا از طریق تعامل با عمان یا فشار بر آن، تلاش کرد کشتی ها و نفتکش های خود را از قسمت جنوبی تنگه که در تسلط عمان است عبور دهد و بدین طریق از کنترل ایران خارج شود. این در حالی است که در متن تفاهم آمده بود که سازوکار عبور از تنگه هرمز در اختیار ایران است و کشتی ها فقط باید از مسیری عبور کنند که ایران تعیین می کند. همین مساله سبب شد که میان ایران و آمریکا اختلاف پیش بیاید. ایران به کشتی هایی که از قسمت جنوبی عبور می کردند، حمله کرد و آمریکا نیز به برخی مناطق کشور هجوم آورد. در نتیجۀ این زد و خوردها، تفاهم 60 روزه رسما از بین رفت و دو طرف وارد جنگ هرمز شدند. از طرف دیگر، ایران اعلام کرد که تنگه هرمز مجددا بسته می شود و آمریکا هم اعلام کرد که محاصره دریایی ایران را برمی گرداند.

بعد از مدتی درگیری شبانه میان تهران و واشنگتن، نوعی مسیر عقلانی پیش روی طرفین باز شد. ایران به خوبی متوجه شد که برای حل موضوع تنگه هرمز ابتدا باید با بازیگری که به مراتب از آمریکا عاقل تر است و همزمان نقش مهم تری هم در منطقه ایفا می کند، وارد مذاکره شود. در بحبوحه جنگ هرمز، گفتگوهای ایران و عمان آغاز شد تا این بار مساله تنگه هرمز در سطحی پایین تر حل شود.

در مورد نتایج گفتگوهای ایران و عمان شایعات مختلفی منتشر شد. ابتدا برخی رسانه های خارجی مدعی شدند که ایران و عمان به توافق رسیده اند که ایران مسیر رفت کشتی ها و نفتکش ها به تنگه هرمز و خلیج فارس را در تسلط خود داشته باشد و عمان مسیر برگشت را در اختیار بگیرد. این شایعه به سرعت توسط مقامات ایرانی رد شد.

بعد از مدتی، اخبار دیگری از مذاکرات تهران و مسقط به بیرون درز کرد. یکی از جدی ترین اخبار مربوط به توافق ایران و عمان بر سر یک کریدور باریک و مشترک برای رفت و آمد کشتی ها بود. در همین رابطه، الحدث به نقل از منابع آگاه مدعی شد: بیانیه‌ ای مشترک از سوی عمان و ایران به ‌زودی منتشر خواهد شد که از ایجاد یک گذرگاه موقت در تنگه هرمز خبر می‌دهد. طبق این خبر، ایران و عمان توافق کرده اند که برای یک مدت کوتاه، کشتی ها و نفتکش ها را از یک مسیر باریک مشترک که روی آن به توافق رسیده اند عبور دهند.

با این حال، برخی اخبار حاکی از این است که دو طرف همچنان بر سر برخی مسائل اختلاف دارند. برای مثال، رویترز در خبری مدعی شده که ایران و عمان بر سر هزینه عبور از تنگه هرمز اختلاف دارند. ایران در مذاکرات با عمان خواهان دریافت ۵ تا ۷ درصد ارزش محموله‌ های عبوری به ‌عنوان هزینه ترانزیت است، در حالی که عمان بر ۳ درصد تأکید دارد.

به هر حال، به نظر می رسد اگر ایران بخواهد مساله تنگه هرمز را به نفع خود حل کند ابتدا باید اختلافات خود با عمان را حل کند و سپس سراغ گام بعدی یعنی آمریکا برود.