مذاکرات ایران و عمان به کجا رسید؟

در هفته‌های اخیر، ابتکاری دوجانبه میان تهران و مسقط برای مدیریت ترانزیت در تنگهٔ هرمز شکل گرفت که مبتنی بر تفکیک جغرافیایی مسیرهای عبوری بود.
 
بر اساس این مدل، کریدور شمالی به ایران و کریدور جنوبی به عمان اختصاص می‌یافت تا ضمن کاهش تنش‌های عملیاتی، بستری برای اعتمادسازی فراهم آید.
 
این طرح که قرار بود در یک بازهٔ ۳۰ روزه به‌صورت آزمایشی به اجرا درآید، به‌عنوان یک راهکار فنی-دیپلماتیک برای کاهش اصطکاک‌های ناوبری در یکی از حساسترین آبراه‌های جهان طراحی شده بود.
 
بااین‌حال، تداوم این آزمایش به شرط انعطاف‌پذیری واشنگتن در دو محور کلیدی گره خورده بود: بازنگری در سازوکار تحریم‌ها و رفع موانع دسترسی ایران به منابع ارزی مسدودشده.
 
در این راستا محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران گفته است: تا زمانی که آمریکا رفتار خود را تغییر ندهد و شروط ایران را نپذیرد تنگه هرمز باز نخواهد شد؛ آمریکا باید جنگ را پایان دهد، پول‌های مسدود شده ایران را بپردازد و در کل منطقه از جمله لبنان و غزه جنگ باید پایان یابد و شروطی دیگر که از طریق واسطه‌ها به آن‌ها منتقل شده است.
 
 در واقع، تهران این طرح را نه صرفاً یک ابتکار عملیاتی، بلکه اهرمی برای آزمودن ارادهٔ آمریکا در قبال تعامل اقتصادی قلمداد می‌کرد. اما اصرار واشنگتن بر حفظ ساختار فعلی فشارها، عملاً زمینه‌های توافق اولیه با عمان را -که حتی با جزئیات موردنظر آمریکا تنظیم شده بود- از میان برد و طرح را در همان گام‌های نخست به بن‌بست کشاند.
 
اکنون تمامی شاخص‌ها حاکی از آن است که این بن‌بست، پنجرهٔ فرصت را به دو هفتهٔ حساس و سرنوشت‌ساز محدود کرده است. در این بازه، هرگونه تحول در مواضع طرفین -چه در سطح کارشناسی و چه در سطح سیاسی- می‌تواند مسیر مذاکرات را یا به احیای دوبارهٔ طرح و یا به تعمیق بن‌بست‌های موجود سوق دهد.
 
ناظران معتقدند که تداوم رویکرد فعلی از سوی آمریکا، نه تنها آزمون عملیاتی را بی‌نتیجه خواهد گذاشت، بلکه احتمال بازتعریف ساختار امنیتی تنگه را به نفع بازیگران منطقه‌ای دیگر نیز تقویت خواهد کرد.